Jak się zmienia językowy obraz gołębia w polszczyźnie?
PDF

Słowa kluczowe

językowy obraz świata
gołąb
frazeologia
leksykografia
przysłowie

Jak cytować

Polkowska, L. (2021). Jak się zmienia językowy obraz gołębia w polszczyźnie?. Język Polski, (1), 44–57. https://doi.org/10.31286/JP.101.1.4

Abstrakt

Artykuł jest poświęcony rekonstrukcji językowego obrazu gołębia. Podstawę materiałową stanowiły definicje leksykograficzne, utrwalone połączenia wyrazowe, przysłowia, a także derywaty słowotwórcze i semantyczne. Z kolei najnowsze dane językowe, reprezentowane przez teksty komentarzy internetowych, pozwoliły odtworzyć najbardziej aktualne składniki obrazu tego ptaka. Analiza wykazała, że utrwalony w języku pozytywny obraz gołębia jako ptaka wiernego, łagodnego, symbolu miłości i pokoju zaczyna być dziś wypierany przez zestaw skojarzeń zdecydowanie bardziej negatywnych. Fraza gołąb to nie ptak oraz wyrażenie peryfrastyczne latający szczur usuwają gołębia poza obręb właściwej mu klasy ptaków, a co za tym idzie – nacechowują go jednoznacznie ujemnie.

https://doi.org/10.31286/JP.101.1.4
PDF

Bibliografia

Bańkowski A. 1986: Gołębica i gołąb, "Poradnik Językowy" , z. 7, s. 453–465.

Bartmiński J. 2006a: Definicja kognitywna jako narzędzie opisu konotacji, [w:] idem, Językowe podstawy obrazu świata, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, s. 42–51.

Bartmiński J. 2006b: O pojęciu językowego obrazu świata, [w:] idem, Językowe podstawy obrazu świata, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, s. 11–21.

Boryś W. 2005: Słownik etymologiczny języka polskiego, Wydawnictwo Literackie, Kraków.

Brückner A. 1985: Słownik etymologiczny języka polskiego, Wiedza Powszechna, Warszawa.

BT: Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych, oprac. Zespół Biblistów Polskich z inicjatywy Benedyktynów Tynieckich, Poznań 1996 (tzw. Biblia Tysiąclecia), wyd. 4. (wyd. 1. – 1965).

Grzegorczykowa R. 1990: Pojęcie językowego obrazu świata, [w:] J. Bartmiński (red.), Językowy obraz świata, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, s. 41–49.

ISJP: Inny słownik języka polskiego, red. M. Bańko, t. 1–2, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000.

Jerolmack C. 2008: How Pigeons Became Rats: The Cultural-Spatial Logic of Problem Animal, "Social Problems", nr 1, s. 72–94.

Karłowicz J. 1903: Słownik gwar polskich, nakładem Akademii Umiejętności, Kraków.

KB: Elektroniczny Korpus Tekstów Polskich z xvIi i xviIi wieku (do 1772 r.) (online: https://korba.edu.pl/query_corpus/, dostęp: 27 grudnia 2019).

Kempf Z. 1984: Gołębica czy gołąb?, "Język Polski" LXIV, z. 5, s. 335–341.

Koncewicz-Dziduch E. 2014: Ptaki w polskiej i chorwackiej frazeologii, [w:] I. Vidović-Bolt (red.), Životinje u frazeološkom ruhu, Filozofski fakultet Sveučilišta, Zagreb, s. 1–11.

Kopaliński W. 1997: Słownik mitów i tradycji kultury, pwzn, Lublin.

Krasnowolski A. 1905: Przenośnie mowy potocznej, M. Arct, Warszawa.

L: S.B. Linde, Słownik języka polskiego, t. 1–6, Drukarnia XX. Piiarów, Warszawa 1807–1814.

Lurker M. 1989: Słownik obrazów i symboli biblijnych, przeł. K. Romaniuk, Pallottinum, Poznań.

Maliszewski B. 2003: Stereotypizacja i profilowanie symbolicznych znaczeń wybranych zwierząt w językowo-potocznym obrazie świata, "Poradnik Językowy", z. 8, s. 22–35.

Mosiołek-Kłosińska K. 1997: Antropocentryzm leksyki „zwierzęcej”, [w:] R. Grzegorczykowa, Z. Zaron (red.), Semantyczna struktura słowa i wypowiedzi, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, s. 71–77.

NKPP: Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich, t. 1–3: w oparciu o dzieło S. Adalberga oprac. zespół red. pod kier. J. Krzyżanowskiego, t. 4: oprac. S. Świrko przy współudz. D. Świerczyńskiej i S. Świrko, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1969–1978.

Pajdzińska A. 2017: Śmiercią jakby płytszą nie umierają, ale zdychają zwierzęta (obraz zwierząt w polszczyźnie na tle ustaleń nauk przyrodniczych), „Etnolingwistyka”, nr 29, s. 135–148.

Rak M. 2007: Językowo-kulturowy obraz zwierząt utrwalony w animalistycznej frazeologii gwar Gór Świętokrzyskich i Podtatrza, Scriptum, Kraków.

Sahata J. 2009: Ptaki we frazeologii polskiej i ukraińskiej, "Postscriptum Polonistyczne", nr 1, s. 143–152.

Satkiewicz H. 2001: Świat ptaków w polskiej tradycji językowej, „Prace Filologiczne”, t. 46, s. 535–539.

SFJP: S. Skorupka, Słownik frazeologiczny języka polskiego, t. 1–2, Wiedza Powszechna, Warszawa 1967.

SJPDor: Słownik języka polskiego, red. W. Doroszewski, t. 1–11, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1958–1969.

SPXVI: Słownik polszczyzny XVI wieku, red. M.R. Mayenowa (t. 1–34), K. Mrowcewicz (t. 35–38), t. 1–22, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław–Warszawa–Kraków 1966–1994, t. 23–38, Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN, Warszawa 1995–2020.

SStp: Słownik staropolski, red. S. Urbańczyk, t. 1–9, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo pan, Wrocław–Warszawa–Kraków 1953–1987, t. 10–11, Instytut Języka Polskiego pan, Kraków 1988–2002.

Stachowski M. 2016: Uwagi do etymologii słowiańskiej nazwy potrawy gołąbki, "Przegląd Wschodnioeuropejski", nr 2, s. 239–244.

SW: Słownik języka polskiego, red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, t. 1–8, nakładem prenumeratorów i Kasy im. Mianowskiego, Warszawa 1900–1927.

SWil: Słownik języka polskiego, t. 1–2, wyd. staraniem i kosztem M. Orgelbranda, Wilno 1861.

Tokarski R. 1991: Wartościowanie człowieka w metaforach językowych, "Pamiętnik Literacki", z. 1, s. 144–157.

Treder J. 2005: Nazwy ptaków we frazeologii polskiej, [w:] idem, Nazwy ptaków we frazeologii i inne studia z frazeologii i paremiologii polskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk, s. 189–251.

USJP: Uniwersalny słownik języka polskiego, red. S. Dubisz, t. 1–4, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003.

Victorini J. 1921: Hodowla gołębi, Księgarnia Polska B. Połonieckiego, Lwów–Warszawa.

WSJP PAN: Wielki słownik języka polskiego PAN, red. P. Żmigrodzki (online: https://wsjp.pl/, dostęp: 2 stycznia 2020).

Skip to content