Zeszyt 2. rocznika XCVI

ARTYKUŁY I ROZPRAWY

  • WALERY PISAREK: Język mediów czy język w mediach?
    Język to według Encyklopedii językoznawstwa ogólnego „system znaków […] służący do porozumiewania się w obrębie danej społeczności”. Media zaś to ‘środki komunikowania’, potocznie (jako media masowe) to zbiorowa nazwa dzienników, czasopism, radia, telewizji i Internetu. Dla komunikologa mediami są środki służące artykulacji informacji, jej utrwalaniu, przetwarzaniu, zwielokrotnianiu i transmisji, a także organizacji jej dyfuzji. Język mediów czy w mediach to językowa postać wypowiedzi ukształtowanej, utrwalonej i przetworzonej z myślą o jej zwielokrotnieniu i transmisji przez zwykle instytucjonalnego nadawcę. Tak rozumiany język mediów czy w mediach nie ma swoistych cech odróżniających go od innych odmian języka. Natomiast różne media wpływają na postać transmitowanych przez nie wypowiedzi językowych. Dlatego stosowniej jest mówić o języku w mediach niż o języku mediów. Tym bardziej że na język mediów składają się oprócz języka naturalnego inne kody (por. „język filmu”). Co więcej, język niektórych mediów obywa się w ogóle bez języka naturalnego (np. znaki drogowe).
  • BOGUSŁAW SKOWRONEK: Z perspektywy odbiorcy. O nowym obszarze badań języka w mediach
    W artykule przedstawiony został projekt stworzenia nowego pola w analizach polszczyzny medialnej. Dotychczas w badaniach akcentowano perspektywę nadawcy i poszczególnych przekazów medialnych. Niniejsze rozważania mają na celu rozszerzenie zakresu analiz o odpowiednio ukierunkowane badania językowych zachowań odbiorców i/lub określonych grup odbiorczych. Obok ogólnej charakterystyki współczesnych modeli użytkowania komunikatów medialnych oraz omówienia czynników konstytuujących powstawanie odpowiednich wspólnot dyskursu w artykule przedstawiono konkretne propozycje wykorzystania określonych paradygmatów językoznawczych w projektowanych działaniach.
  • JOLANTA MAĆKIEWICZ: Jak można badać przekazy multimodalne
    Artykuł zajmuje się problemem multimodalności. Najpierw poruszono kwestię terminologii (polskie ekwiwalenty angielskich terminów multimodality, mode oraz ich zakres). Następnie wyliczone zostały problemy metodologiczne. Ostatnia część poświęcona jest zasadom analizowania multimodalnych komunikatów prasowych.
  • RYSZARD TOKARSKI: Od językowego obrazu świata do obrazów świata w języku
    Szkic pokazuje ewolucję teorii językowego obrazu świata od narodowo warunkowanego statycznego obrazu ku wielości obrazów we współczesnej polszczyźnie. To wewnętrzne zróżnicowanie systemów pojęciowych sugerowanych przez język zależy od uwarunkowań socjologicznych, stylowych, światopoglądowych, a przede wszystkim od typów racjonalności (potoczna – naukowa – kreatywna), do jakich może się odwoływać użytkownik języka. Szkic proponuje nierozłączność różnych form myślenia o człowieku i świecie zewnętrznym. Szczególną rolę odgrywają tu tekstowe obrazy świata, będące bądź ilustracją konwencjonalnych kategoryzacji i wartościowań, bądź ich kreatywnym rozwinięciem czy przetworzeniem.
  • DANUTA KĘPA-FIGURA: Sukces w komunikacji medialnej a genologiczne uwarunkowania współpracy językowej
    W artykule pokazano sukces komunikacyjny jako uzależniony od mocy sprawczej łączonej z intencją danej wypowiedzi, przypisywaną tej wypowiedzi na mocy gatunkowej kategoryzacji. Przedmiotem analiz była komunikacja medialna, reprezentowana przez wiadomość i felieton. Do oceny skuteczności komunikacji zachodzącej za pośrednictwem mediów wykorzystano Grice’owską zasadę kooperacji językowej.
  • BOŻENA ŻMIGRODZKA: Nowe zastosowania form czasownikowych 1. i 2. os. lp. rodzaju nijakiego czasu przeszłego we współczesnych tekstach
    Artykuł dotyczy bardzo rzadkich w języku polskim form czasownikowych 1. i 2. os. lp. rodzaju nijakiego czasu przeszłego (typu byłom, byłoś), których zakres użycia ograniczony był tradycyjnie do funkcji antropomorfizacji przedmiotów mających nazwę będącą leksemem o nijakim rodzaju gramatycznym. We współczesnych tekstach literackich i wypowiedziach internetowych formy te pojawiają się w funkcjach, w których odnoszą się do osób – nadawcy i odbiorcy w akcie komunikacji. Nowe funkcje wiążą się z wyrażaniem nietypowości, nienormatywności, trudności kategoryzowania owych osób – zarówno pod względem płci, jak i w sferze społecznej, ideologicznej, osobowościowej. Mogą także sygnalizować stany chwilowej dezorientacji. Odnoszone bywają do dziecka jeszcze nie narodzonego, do momentu poznania jego płci, lub sugerują „dziecinność” osoby dorosłej. Omawiane formy mogą także stanowić element konstrukcji tekstu wprowadzający wielopoziomowość narracji. W literaturze odnoszą się do osób bezpłciowych i postpłciowych oraz postaci wirtualnych.
  • AGNIESZKA STARZYKIEWICZ: Określenia przezwiskowe polskich celebrytów
    Celem artykułu jest wskazanie cech charakterystycznych dla określeń przezwiskowych polskich celebrytów poprzez przeprowadzenie analizy strukturalnej i semantycznej tych nazw. Terminem celebryta określone zostały osoby często pojawiające się w środkach masowego przekazu i wzbudzające ich zainteresowanie. Zgromadzone przezwiska i określenia apelatywne pełnią funkcję identyfikującą i ekspresyjną. Przeprowadzona analiza wykazała, że większość formacji nazewniczych pochodzi od nazw pospolitych, a procesowi ich kreacji towarzyszy dowolność wykorzystywanych środków językowych.
  • KATARZYNA HOŁOJDA-MIKULSKA: Dyskusje o feminatywach na łamach „Języka Polskiego” w latach 1945–1989
    W artykule zaprezentowano wyniki analizy przebiegu dyskusji o feminatywach, toczącej się w latach 1945–1989 na łamach czasopisma „Język Polski”. Badanie zostało przeprowadzone za pomocą analizy zawartości i zaprojektowanego na jej potrzeby klucza kategoryzacyjnego. Materiałem badawczym było 13 tekstów naukowych. Na podstawie analizy zawartości możliwe stało się wyodrębnienie najistotniejszych wątków tej debaty. W latach 1945–1989 nacisk kładziono przede wszystkim na formy tytułów naukowych kobiet oraz nazwisk żeńskich informujących o stanie cywilnym ich nosicielek. W obu wypadkach istotniejsze od mechanizmów słowotwórczych okazywały się problemy natury fleksyjnej (czyli wybór odpowiedniego paradygmatu odmiany w wypadku określonych wyrazów).

ZE ZJAWISK WSPÓŁCZESNEGO JĘZYKA

  • MONIKA BIESAGA: Encefalografia i elektroencefalografia

RECENZJE

  • ANNA PIOTROWICZ: Magdalena Puda-Blokesz, Po nitce do kłębka. Mały słownik mitologizmów frazeologicznych języka polskiego
  • MONIKA KACZOR: Laura Polkowska, Język prawicy

KRONIKA

  • AGNIESZKA RYPEL: X Forum Kultury Słowa Przyszłość polszczyzny – polszczyzna przyszłości

VARIA

  • Sprawozdanie z działalności Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego w 2015 roku (wersja skrócona)
  • Nowości wydawnicze
  • Informacje dla autorów prac zgłaszanych do druku w czasopiśmie „Język Polski”