Zeszyt 1. rocznika XCIV

  • A. WITALISZ: Typy pseudoanglicyzmów (na przykładzie języka młodego pokolenia Polaków)
    Artykuł ma na celu omówienie typów i cech formacji zwanych w literaturze przedmiotu pseudoanglicyzmami na podstawie teorii stworzonej przez badaczy wpływu języka angielskiego na inne języki europejskie, w których pseudoanglicyzmy są zjawiskiem powszechnym i zostały dość dobrze zbadane. W dotychczasowych badaniach pseudoanglicyzmów w języku polskim wyróżniano tylko jeden ich typ, tj. pseudoanglicyzmy powstałe w wyniku elipsy. Materiał językowy wyekscerpowany z polszczyzny, którą posługuje się młode pokolenie Polaków, pozwala na egzemplifikację także innych typów pseudoanglicyzmów.
  • K. RUTA, M. WRZEśNIEWSKA-PIETRZAK: Słownik mimiczny dla głuchoniemych i osób z nimi styczność mających – próba analizy leksykograficznej
    Prezentowany tekst opisuje makro- i mikrostrukturę «Słownika mimicznego dla głuchoniemych i osób z nimi styczność mających» wydanego w Warszawie w 1879 roku. Analizie poddane zostały takie elementy mikrostruktury, jak: wyraz hasłowy, informacja gramatyczna, typy stosowanych kwalifikatorów, a także definicje. Przedstawione problemy pokazują niejednoznaczność rozstrzygnięć przyjętych przez autorów słownika, czego powodem była niski poziom świadomości leksykograficznej jego twórców. Typy definicji pozwalają zaklasyfikować «Słownik mimiczny» do grupy słowników dwujęzycznych, co potwierdza też analiza makrostruktury. Pokazuje ona ponadto stan świadomości na temat osób głuchych i ich języka, który właściwy jest autorom słownika. Charakter słownika wiąże się także z funkcjami, które w zamierzeniu autorów słownik miał pełnić: edukacyjną i religijną.
  • B. SKOWRONEK: O nowej koncepcji badań polszczyzny medialnej
    Tekst przedstawia założenia teoretyczne nowej subdyscypliny językoznawczej, nazwanej mediolingwistyką, która zajmowałaby się badaniem wszelkich zdarzeń językowych motywowanych medialnie, tzn. konstrukcji werbalnych (mówionych, pisanych lub form hybrydycznych) istniejących w poszczególnych mediach, zwłaszcza audiowizualnych. Mediolingwistyka łączy paradygmaty medioznawstwa i poststrukturalnego językoznawstwa, otwartego na relacje zewnętrzne, pozasystemowe. Głównymi filarami teoretycznymi dla mediolingwistyki (prócz wiedzy o mediach i współczesnej kulturze) byłyby: kognitywizm (media bowiem w ujęciu tym traktuje się jako «maszyny tekstotwórcze», ważny element konceptualizacji rzeczywistości), krytyczna analiza dyskursu oraz socjolingwistyka połączona z pragmalingwistyką. Istotą mediolingwistyki są także interdyscyplinarność i polimetodologizm.
  • A. SIERADZKA-MRUK: Zmiany w funkcjonowaniu i częstości występowania wykrzykników (interiekcji) w rozważaniach drogi krzyżowej w ciągu ostatniego stulecia
    W artykule przeprowadzono porównanie dawnych i współczesnych rozważań drogi krzyżowej pod względem funkcji i częstości występowania w nich wykrzykników. Analizie poddano 100 polskich tekstów opublikowanych w pierwszej połowie XX wieku i 100 współczesnych tekstów (wydanych po soborze watykańskim II). Okazuje się, że liczba interiekcji we współczesnych tekstach radykalnie się zmniejszyła. Obecnie występują tylko w specjalnych kontekstach w utrwalonych formułach i w stylizacji, bardzo często w użyciu ironicznym. Artykuł porusza także problem rozróżnienia wykrzykników i innych części mowy, a także interiekcji emotywnych i imperatywnych.
  • R. ZARĘBSKI: Prefiksy genetycznie obce a początkowe człony złożeń w historii polszczyzny
    Artykuł jest kolejnym głosem w sprawie statusu genetycznie obcych cząstek inicjalnych, które mogą być interpretowane jako prefiksy lub początkowe człony złożeń. Omówiono w nim najważniejsze cechy przedrostków i członów złożeń. Ustosunkowano się również do ustaleń badaczy na temat statusu formalnego obcych cząstek inicjalnych. Stwierdzono, że w rozstrzyganiu na temat tego statusu pomocna jest perspektywa historycznojęzykowa. Początkowe cząstki obce mogły niezależnie od znaczenia różnorako funkcjonować w dziejach polszczyzny: i jako morfemy związane, i jako swobodne. Zaproponowano, żeby za prefiksy obce uznać takie morfemy, których choćby jedno ze znaczeń można oddać rodzimym przedrostkiem bądź przyimkiem. Do początkowych członów złożeń należałyby zaś te cząstki, których znaczenie (znaczenia) da się oddać jedynie za pomocą rodzimych wyrazów autosemantycznych. Rozwiązanie takie mogłoby mieć praktyczne zastosowanie w leksykografii.
  • I.N. PETROV, W.B. TWARDZIK: Gdyby przysięgły człowiek widział kogo raniąc barzo, czyli o staropolskich imiesłowach nieodmiennych czasu teraźniejszego w funkcji biernej
    Artykuł porusza problematykę nietypowej funkcji biernej staropolskich czynnych imiesłowów nieodmiennych (part. praes. indecl.), nawiązując do poświęconego temu zagadnieniu artykułu A. Grybosiowej i W. Twardzika, opublikowanego w 1975 roku. Przykłady pochodzą ze średniowiecznych i renesansowych zabytków staropolskich («Rozmyślanie przemyskie», tzw. «Ortyle Maciejowskiego», «Żywot Pana Jezu Krysta» Baltazara Opeca) i prezentują trzy dotychczas nieznane zdania z przedmiotowym użyciem imiesłowów. Omówienie dostarcza ponadto dodatkowych argumentów interpretacyjnych, potwierdzających tezę o biernym znaczeniu nieodmiennych imiesłowów czynnych.
  • A. CZESAK: Luterok
    Artykuł dotyczy wyrazu luterok służbowy strój duchownych ewangelicko-augsburskich: krótka, czarna, do kolan sięgająca «sutanna» z białym kołnierzykiem pod stojącym kołnierzem surduta; surdut luterski. Wyraz ten jest zapożyczeniem z niemieckiego Lutherrock. Być może występuje w polskim języku ogólnym i dialektach śląskich od XIX wieku, lecz nie zanotowały go żadne słowniki. Autor porównuje omawiany wyraz z derywatami od podstawy proprialnej Luter w mowie ludności ewangelickiej śląska Cieszyńskiego, Słowacji, Moraw i Czech oraz katolickiej Małopolski, Warmii i części Mazur. Warmińsko-mazurskie luterok zinterpretowano jako homonimiczny derywat ekspresywny ewangelik, luteranin. Słowackie luterák wydaje się samodzielnym derywatem, a nie adaptacją różnego także znaczeniowo Lutherrock, wbrew opinii J. Kollára. Podkreślono trudność wydobywania i opisywania leksyki specyficznej dla ewangelików w polskim kontekście zdominowanym przez rzymski katolicyzm.

ZE ZJAWISK WSPÓŁCZESNEGO JĘZYKA

  • B. BATKO -TOKARZ: Inicjalne i finalne formuły grzecznościowe we współczesnych listach – częste błędy czy nowa praktyka interpunkcyjno-ortograficzna?
  • J. MIODEK: Prikaz, power i Gdynia Festiwal

RECENZJE

  • A. PIHAN -KIJASOWA, Słownictwo z zakresu handlu w prozie Bolesława Prusa (na tle XIX-wiecznej leksyki handlowej). Studia, przez J. MĘDELSKĄ
  • H. PELCOWA, Słownik gwar Lubelszczyzny, tom 1: Rolnictwo. Narzędzia rolnicze, prace polowe, zbiór i obróbka zbóż, przez H. KUREK
  • Inwentarz rękopisów do połowy XVI wieku w zbiorach Biblioteki Narodowej, przez L. SZELACHOWSKĄ-WINIARZOWĄ

KRONIKA

  • P. PAŁKA: LXXI Zjazd Polskiego Towarzystwa Językoznawczego w roku 2013