Odnajdywanie śladów przeszłości gatunków prasowych. Uwagi historyka języka
PDF

Słowa kluczowe

prasa XIX wieku
gatunki prasowe
wzmianka
metodologia badań

Jak cytować

Pietrzak, M. (2021). Odnajdywanie śladów przeszłości gatunków prasowych. Uwagi historyka języka. Język Polski, (2), 100–111. https://doi.org/10.31286/JP.101.2.8

Abstrakt

Niniejszy artykuł wpisuje się w nurt zagadnień określanych mianem życia gatunków. Celem było pokazanie zaczątków współcześnie wyróżnianych gatunków (głównie informacyjnych) w dawnej prasie. Tak postawiony problem badawczy wymagał włączenia perspektywy współczesnej do oglądu materiału historycznego. W artykule zwrócono uwagę na problemy wynikające z wyodrębniania dawnych form/gatunków wypowiedzi oraz z ich nazywania. Wnioski i postulaty badawcze przedstawione w opracowaniu zostały poparte analizami wypowiedzi prasowych pochodzących z XVIII i XIX wieku.

https://doi.org/10.31286/JP.101.2.8
PDF

Bibliografia

Balowski M. 2000: Świadomość gatunkowa a wzorzec normatywny (na przykładzie gatunków prasowych, [w:] D. Ostaszewska (red.), Gatunki wypowiedzi i ich ewolucja, t. 1: Mowy piękno wielorakie, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice, s. 316–329.

Chmielowski P. 1903: Stylistyka polska wraz z nauką kompozycji pisarskiej, Gebethner i Wolff, Warszawa.

Chudziński E. 2004: Felieton. Geneza i ewolucja gatunku, [w:] Z. Bauer, E. Chudziński (red.), Dziennikarstwo i świat mediów, wyd. 3 zm. i rozsz., Universitas, Kraków, s. 197–213.

Chudziński E. (red.) 2009: Słownik wiedzy o mediach, Wydawnictwo Szkolne PWN, Warszawa–Bielsko-Biała.

Dziki S. 2009: Dzieje prasy polskiej do 1989 r., [w:] E. Chudziński (red.), Słownik wiedzy o mediach, Wydawnictwo Szkolne PWN, Warszawa–Bielsko-Biała, s. 69–94.

EWoP: Encyklopedia wiedzy o prasie, red. J. Maślanka, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1976.

Fras J. 2005: Dziennikarski warsztat językowy, wyd. 2, poprawione i uzupełnione, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.

Gajda S. 2001: Gatunkowe wzorce wypowiedzi, [w:] J. Bartmiński (red.), Współczesny język polski, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, s. 255–268.

Giełżyński W. 1962: Prasa warszawska 1661–1914, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Głowiński M. 1987: Gatunek literacki i problemy poetyki historycznej, [w:] Problemy teorii literatury, seria 2: Prace z lat 1965–1974, wyboru prac dokonał H. Markiewicz, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, s. 123–143.

Kmiecik Z. 1971: Prasa warszawska w okresie pozytywizmu (1864–1885), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Łojek J. (red.) 1976a: Prasa polska w latach 1661–1864, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Łojek J. (red.) 1976b: Prasa polska w latach 1864–1918, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Pietrzak M. 2009: Odcinek, felieton, kronika – o tradycji gatunku felietonowego, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” LXV, s. 145–154.

Pietrzak M. 2012: Polski felieton dawniej i dziś. Kilka uwag z ewolucji gatunku, [w:] A. Burzyńska-Kamieniecka (red.), Akty i gatunki mowy w perspektywie kulturowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław, s. 97–104.

Pietrzak M. 2013: Wyznaczniki gatunkowe felietonu drugiej połowy XIX wieku (na przykładzie tekstów Henryka Sienkiewicza, Bolesława Prusa i Aleksandra Świętochowskiego), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Pietrzak M. 2014: Recenzja i felieton na tle przemian prasy polskiej. Kilka uwag z ewolucji gatunku, „Rozprawy Komisji

Językowej ŁTN” LX, s. 251–262.

Pietrzak M. 2015: Oblicza recenzji drugiej połowy XIX w. na przykładzie twórczości publicystycznej Henryka Sienkiewicza,

[w:] D. Ostaszewska, J. Przyklenk (red.), Gatunki mowy i ich ewolucja, t. V: Gatunek a granice, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice, s. 316–325.

Pietrzak M. 2017a: Kronika informacyjna w prasie dziewiętnastowiecznej z perspektywy genologicznej, „Roczniki Humanistyczne” LXV, z. 6, s. 167–180.

Pietrzak M. 2017b: Sienkiewiczowskie realizacje wzorca gatunkowego recenzji (na przykładzie sprawozdań z wystaw malarskich), „Poradnik Językowy”, z. 1, s. 25–37.

Rejter A. 2000: Kształtowanie się gatunku reportażu podróżniczego w perspektywie stylistycznej i pragmatycznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.

Siuciak M. 2015: Znaczenie badań historycznojęzykowych dla interpretacji zjawisk współczesnej polszczyzny, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” vol. 22 (42), nr 1, s. 223–234 (online: doi: 10.14746/pspsj.2015.22.1.14).

SJPDor: Słownik języka polskiego, red. W. Doroszewski, t. 1–11, Polskie Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1958–1969.

Skwarczyńska S. 1987: Nie dostrzeżony problem podstawowy genologii, [w:] Problemy teorii literatury, seria 2: Prace z lat 1965–1974, wyboru prac dokonał H. Markiewicz, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, s. 97–114.

SW: Słownik języka polskiego, red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, t. 1–8, nakładem prenumeratorów i Kasy im. Mianowskiego, Warszawa 1900–1927 (Słownik warszawski).

Witosz B. 2005: Genologia lingwistyczna. Zarys problematyki, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.

Wojtak M. 2004: Gatunki prasowe, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.

Wojtak M. 2008: Analiza gatunków prasowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.

Wojtak M. 2014: Genologiczna analiza tekstu, „Prace Językoznawcze” XVI, z. 3, s. 63–71.

Wolny-Zmorzyński K., Kaliszewski A., Snopek J., Furman W. 2014: Prasowe gatunki dziennikarskie, Wydawnictwo Poltext, Warszawa.

Zaśko-Zielińska M. 1999: Recenzja i jej norma gatunkowa, „Poradnik Językowy”, nr 8–9, s. 96–107.

Zaśko-Zielińska M. 2002: Przez okno świadomości. Gatunki mowy w świadomości użytkowników języka, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.