Najnowszy numer

Zeszyt 1. rocznika XCIX

 

ARTYKUŁY I ROZPRAWY

  • RAFAŁ SZEPTYŃSKI: Rekonstrukcja prehistorii polskiego comparatiwu w ujęciu profesora Jerzego Kuryłowicza
    Artykuł podsumowuje i krytycznie omawia poglądy Jerzego Kuryłowicza na genezę polskiego (słowiańskiego, indoeuropejskiego) comparatiwu. W szczególności zakwestionowano hipotezę dotyczącą powstania praindoeuropejskiego sufiksu *-i̯os- (słow. *-’ьš-,pol. -sz-). Omówiono także źródło rozszerzenia słowiańskiego sufiksu *-ě-jьš- (pol. -ejsz-) oraz zagadnienia akcentologiczne, ze szczególnym uwzględnieniem materiału polskiego. Poruszono również kwestię oryginalności hipotez przedstawionych w pracach Kuryłowicza.
  • WOJCIECH WŁOSKOWICZ: Teoria uzusu toponimicznego – główne założenia
    Celem artykułu jest omówienie najważniejszych elementów i założeń nowo zaprojektowanej teorii uzusu toponimicznego objaśniającej mechanizmy rozpowszechniania się określonych wariantów nazw geograficznych. Prezentowana teoria wprowadza pojęcia uzusu toponimicznego,uzusu indywidualnego i uzusu zbiorowego. Zawiera ponadto inwentarz indywidualnych i zbiorowych czynników kształtujących uzus toponimiczny. Oddziaływanie wybranych czynników zilustrowano przykładami kilku wybranych nazw geograficznych z obszaru Huculszczyzny obecnych w tekstach języka polskiego:Pop Iwan,Żabie/Werchowyna,Rafajłowa,Stoh/Stóg,Hnitessa.
  • MIROSŁAW MICHALIK, EWA CZAPLEWSKA, ANNA SOLAK, ANNA SZKOTAK: Tempo artykulacji i tempo mówienia w dwujęzyczności równoczesnej niezrównoważonej (na przykładzie wypowiedzi tworzonych przez dzieci flamandzko-polskojęzyczne)
    Artykuł dotyczy szybkości, z jaką tworzą wypowiedzi dzieci flamandzko-polskojęzyczne, u których stwierdzono dwujęzyczność równoczesną niezrównoważoną. Ponieważ badanie dotyczyło języka polskiego (L2), wyniki uzyskane w grupie właściwej porównano z danymi grupy kontrolnej – dzieci monolingwalnych, polskojęzycznych. Materiał badawczy (wypowiedzi 16 uczniów flamandzko-polskojęzycznych i 16 uczniów polskojęzycznych) poddano analizie z wykorzystaniem programu umożliwiającego ocenę zarówno tempa artykulacji, jak i tempa mówienia. Uzyskane dane zanalizowano pod względem statystycznym, biorąc pod uwagę następujące parametry wpływające na szybkość tworzenia wypowiedzi słownych: średnie tempo mówienia i artykulacji, średni udziału pauz w wypowiedziach, średni czas trwania wszystkich pauz, średni czas trwania pauz właściwych, średni czas trwania pauz wypełnionych, średni czas trwania pauz częściowo wypełnionych. Otrzymane wyniki potwierdzają fakt znacznie wolniejszego przetwarzania języka L2 w zakresie fluencji wymawianiowej. Wypływa z tego wniosek, że ważnym „kosztem” dwujęzyczności jest wolniejsze tempo tworzenia wypowiedzi słownych.
  • MAŁGORZATA ŚWIĘCICKA: Bułgaria i Bułgar jako kategoria badań językowo-kulturowych
    Celem artykułu jest rekonstrukcja językowo-kulturowych sposobów obrazowania Bułgarii i Bułgarów. Autorka odwołuje się do założeń teoretycznych i metodologicznych lingwistyki kulturowej. Źródłem materiału językowego są dane słownikowe oraz swobodne wypowiedzi młodych Polaków. W rezultacie analizy językowo-kulturowej, w oparciu o różne kategorie semantyczne i zasadniczo pozytywne wartościowanie, otrzymujemy nie tylko obraz państwa, ale także jego obywateli, uwarunkowane zarówno językowo, jak i pozajęzykowo. Choć szkic ma charakter rekonesansowy, może stanowić punkt wyjścia do rekonstrukcji wskazanych kategorii znaczeniowych na bazie innych tekstów, zróżnicowanych gatunkowo i funkcjonalnie.
  • MAGDALENA PIETRZAK: Wielostylowość w tekście prasowym na przykładzie XIX-wiecznej kroniki informacyjnej
    Celem artykułu było określenie cech stylistycznych dziewiętnastowiecznej kroniki informacyjnej. Analizy przeprowadzone zostały w ramach stylistyki lingwistycznej zorientowanej genologicznie (według metody opisu gatunków prasowych w opracowaniu Marii Wojtak). Podstawę materiałową badań stanowił korpus ok. 100 kronik informacyjnych wybranych z „Gazety Polskiej” z lat 1874–1882. Kronika informacyjna była typową formą wypowiedzi obecną z prasie polskiej XIX w. Oprócz wypowiedzi informacyjnych w kronice znajdowały się teksty oceniające i komentujące, a także wypowiedzi o charakterze urzędowo-administracyjnym. Zatem wielostylowość kroniki informacyjnej XIX w. wynika z jej synkretyzmu gatunkowego.
  • OLGA KIELAK: Bydło tej nocy mówiło między sobą ludzkiem językiem i w polskiej mowie. Głosy zwierząt domowych w polszczyźnie potocznej i ludowej
    Przedmiotem artykułu jest „mowa” wybranych zwierząt domowych w języku polskim i polskiej kulturze ludowej, opracowana zgodnie z metodologią lubelskiego Słownika stereotypów i symboli ludowych(koncepcja całości i red.:J. Bartmiński,zastępca red.:S. Niebrzegowska-Bartmińska). Autorka,przyjmując zaproponowany przez Aleksandra Gurę schemat opisu zwierząt w słowiańskiej kulturze tradycyjnej, wyodrębniła dwa rodzaje charakterystyki akustycznejcharakterystykę zwierzęcych głosów, tj. dźwięki i głosy wydawane przez zwierzęta (pokrywającą się z fasetą GŁOS ZWIERZĘCIA),oraz charakterystykę mowy, tj. ludzką mowę w wykonaniu zwierząt (pokrywającą się z fasetą ZWIERZĘ JAKO ROZMÓWCA I ADRESAT).
  • JAKUB BOBROWSKI: O możliwości wykorzystania filmowych list dialogowych w opisie leksykograficznym współczesnej polszczyzny
    W artykule omówiona została możliwość wykorzystania filmowych list dialogowych w tworzeniu słowników współczesnej polszczyzny. Okazuje się, że leksykograf może w nich odnaleźć wiele słów rzadkich,substandardowych czy zapomnianych.Scenarzyści używają tego rodzaju słownictwa w celach stylistycznych. Szczególnie interesują ich socjolekty, często słabo zbadane. Z tego powodu listy dialogowe powinny być włączane do korpusów tekstowych wykorzystywanych przez redaktorów słowników. Teoretyczne ustalenia zostały dopełnione analizą kilku rzadkich wyrazów zaczerpniętych przez autora z popularnego serialu 07 zgłoś się.

PROJEKTY I PROPOZYCJE BADAWCZE

  • MAGDALENA KRÓL, WŁODZIMIERZ GRUSZCZYŃSKI, MAGDALENA DERWOJEDOWA, RAFAŁ L. GÓRSKI, KRZYSZTOF OPALIŃSKI, PATRYCJA POTONIEC, MARCIN WOLIŃSKI, WITOLD KIERAŚ, MACIEJ EDER: Narodowy Korpus Diachroniczny Polszczyzny. Projekt
    Artykuł przedstawia projekt Narodowego Korpusu Diachronicznego Polszczyzny (NKDP), który w założeniu ma być uspójnioną i rozszerzoną kolekcją mniejszych korpusów, powstających w różnych ośrodkach naukowych i obejmujących różne zakresy czasowe. W skład owego uspójnionego korpusu wejdą teksty obejmujące lata 1380–1939, co będzie stanowiło uzupełnienie Narodowego Korpusu Języka Polskiego. Celem projektu jest stworzenie zbalansowanego korpusu ukazującego historię rozwoju języka polskiego i stanowiącego bazę materiałów dla badaczy języka oraz punkt porównania dla korpusów historycznych języków europejskich i światowych. Poszczególne części składowe korpusu składają się z 24 mln słów, natomiast docelowo NKDP będzie stanowił repozytorium 40 mln słów.

WSPOMNIENIA

  • PIOTR ŻMIGRODZKI: Prof. dr hab. Aleksandra Cieślikowa (7 I 1936 – 11 XII 2018)

RECENZJE

  • GRZEGORZ SZPILA: Dorota Połowniak-Wawrzonek, Stałe związki frazeologiczne i przysłowia w dziełach Aleksandra Fredry
  • MARZENA MIŚKIEWICZ: Andrzej Markowski, Polszczyzna spolegliwa. O języku Dzienników Marii Dąbrowskiej

VARIA

  • PIOTR ŻMIGRODZKI: Wielki słownik języka polskiego PAN – nowy początek
  • Nowości wydawnicze
  • Do członków Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego

 

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury

logo MKiDN