Najnowszy numer

Zeszyt 3. rocznika XCVIII

 

ARTYKUŁY I ROZPRAWY

  • BEATA MILEWSKA: Funkcje komunikacyjne partykuły w istocie
    Artykuł zawiera analizę komunikacyjnych funkcji partykuły w istocie – jako operatora hierarchizacji treści oraz metaoperatora perswazji. Działanie powyższe wynika z semantyki partykuły, w której tkwi polemika z innymi sądami. Sąd dany wraz z partykułą reprezentuje prawdę-istotę (prawdę z głębszego poziomu rzeczywistości) w odróżnieniu od prawdy-wyglądu (zjawiska postrzeganego zmysłowo).
  • ALINA WRÓBLEWSKA, ALEKSANDRA WIECZOREK: Status morfoskładniowy wyrazu jako we współczesnej polszczyźnie
    W artykule przeanalizowano, do jakiej klasy gramatycznej należy leksem jako i jakie funkcje składniowe pełni w zdaniu. Na podstawie analizy 250 przykładowych zdań zawierających jako opracowanokoncepcję klasyfikacji jako oraz anotacji zależnościowej zdań z jako. Zgodnie z założeniami tej koncepcji omawiany leksem należy do klasy pseudopredykatywów, zawierających jednostki nieodmienne, niesamodzielne, pełniące funkcję łączącą, niewymagające przypadka, niekoordynujące i niewprowadzające zdania. Nadrzędnikiem jako może być forma rzeczownikowa, przymiotnikowa lub czasownikowa, a jego podrzędnikiem – wyrażenie rzeczownikowe, liczebnikowe, przymiotnikowe, przyimkowe czy imiesłowowe. Wyrażenie z jako może pełnić funkcję przydawki, jeśli jest podrzędnikiem rzeczownika, albo okolicznika, jeśli jego nadrzędnikiem jest czasownik.
  • DONATA OCHMANN, PATRYCJA PAŁKA, AGATA KWAŚNICKA-JANOWICZ: Krakus, krakauer, krakowianin i krakowiak – nazwy mieszkańca Krakowa a jego auto- i heterostereotyp
    Celem artykułu jest rekonstrukcja językowego stereotypu mieszkańca Krakowa uwzględniająca zarówno perspektywę wewnętrzną społeczności lokalnej, jak i perspektywę zewnętrzną tych, którzy do owej wspólnoty nie należą. Do opisu wybrano określenia będące nośnikami lokalnego dziedzictwa kulturowo-historycznego, takie jak: krakus i krakauer, które funkcjonują w opozycji do oficjalnego krakowianin. Przyjęty przez autorki punkt wyjścia – wyraz i jego tekstowe użycia – zakłada analizę semazjologiczną, w której zmierza się do odkrycia w tekstach subtelnych różnic semantycznych między badanymi jednostkami, a w konsekwencji ewokowanego przez nie stereotypowego obrazu mieszkańca Krakowa. Korpus badawczy stanowią materiały regionalne, dane językowe z Narodowego Korpusu Języka Polskiego, inne teksty internetowe oraz wyniki przeprowadzonej ankiety sondażowej.
  • EWA BADYDA, LUCYNA WARDA-RADYS: W żartach, ale na serio – odwołania do polskiej rzeczywistości politycznej w toponimii fikcyjnego kraju San Escobar
    Pomyłka językowa polskiego ministra spraw zagranicznych Witolda Waszczykowskiego, który w styczniu 2017 wymienił wśród państw Ameryki Środkowej San Escobar, wywołała w Internecie falę żartów, które przerodziły się w zbiorową zabawę mającą na celu szczegółowe wykreowanie nieistniejącego państwa. Między innymi opracowana została mapa kraju, na której znalazło się około 300 żartobliwych nazw własnych, zawierających w większości czytelne odwołania semantyczne. Autorki analizują w artykule tę grupę nazw, która zawiera odwołania do polskiej polityki: postaci, cytatów, haseł i politycznych tematów, pokazując, w jaki sposób tworzenie nazw stało się wyrazem prześmiewczego i krytycznego stosunku do obecnych władz rządzących.
  • EWA FICEK, JOANNA PRZYKLENK: Komponent strukturalny porady językowej wczoraj i dziś (jeszcze o „starym” gatunku w nowych mediach)
    Autorki przyglądają się zmianom, które zaszły w ujmowanej tekstologicznie i genologicznie poradzie językowej, oraz konfrontują dwa jej wcielenia – prasowe oraz elektroniczne (materiałem źródłowym porównania stały się porady zaczerpnięte z czasopisma „Język Polski” i z dwu poradni internetowych). Dokładniejszej obserwacji poddano strukturalny komponent gatunku, przede wszystkim zaś takie elementy, jak: dwumodułowy układ kompozycyjny porady, wzajemne odniesienia między pytaniem do znawcy (zgłaszanym przez użytkownika polszczyzny) a rozmaicie ukształtowaną ekspercką odpowiedzią, zabiegi mające na celu osłabienie doraźności proponowanych w poradzie rozwiązań czy upowszechnianie poprawnych form językowych, intertekstualny wymiar pytań i (lub) odpowiedzi.
  • RENATA KUCHARZYK: Nowe użycia przymiotnika humanistyczny we współczesnej polszczyźnie
    Przedmiotem artykułu jest rozwój semantyczny przymiotnika humanistyczny. Wyraz ten coraz częściej występuje w kolokacjach odbiegających od tradycyjnie utrwalonych w polszczyźnie, np. ślub humanistyczny, pogrzeb humanistyczny. Wiąże się to z pojawieniem się nowych zjawisk w przestrzeni społecznej (alternatywne formy ślubu, pogrzebu itp.) i oddziaływaniem języka angielskiego.
  • EWA DEPTUCHOWA, MARIUSZ FRODYMA: Glosowane rozariusze łacińskie jako źródło w badaniach nad średniowieczną polszczyzną
    Celem artykułu jest prezentacja źródeł, które są podstawą naszych badań. Są to średniowieczne łacińskie słowniki z polskimi glosami, tzw. rozariusze. Gromadzimy dane dotyczące autorstwa, pochodzenia, czasu powstania, miejsca przechowywania etc. tych źródeł. Ma to służyć ukazaniu związków między rozariuszami oraz ich związków ze średniowieczną leksykografią zachodnią.
  • KATARZYNA KONCZEWSKA: Świadomość językowa Polaków na Grodzieńszczyźnie na początku odrodzenia narodowego
    Artykuł przedstawia postawy grodzieńskich Polaków wobec języka polskiego na początku odrodzenia narodowego na Białorusi, w latach 90. XX wieku. Jako materiał źródłowy do ekscerpcji posłużyły archiwalne numery pierwszej polskojęzycznej gazety grodzieńskich Polaków „Głos znad Niemna”. Przedstawione po raz pierwszy w literaturze przedmiotu dane pozwolą na lepsze zrozumienie dynamiki zmian w zakresie funkcjonowania języka polskiego na przedstawionym obszarze.
  • MAGDALENA OSOWICKA-KONDRATOWICZ: Pieśń ludowa w kształtowaniu świadomości fonologicznej dziecka
    W artykule wskazano na zasadność wykorzystania pieśni ludowej w programach kształtowania świadomości fonologicznej u dzieci w wieku przedszkolnym 
i wczesnoszkolnym. Przedstawiono, jakie kompetencje i sprawności są aktywizowane podczas nauki przez dzieci tekstu gwarowego oraz śpiewania pieśni ludowych. W podsumowaniu stwierdzono, że odpowiednio dobrana pieśń ludowa może być skuteczną formą ćwiczenia świadomości fonologicznej w procesie nabywania języka przez dzieci.
  • IRENA JAROS: Polskie gwarowe nicpoty(m)
    W artykule autor podejmuje się określenia zasięgów występowania na polskim obszarze etnicznojęzykowym wyrazu nicpoty(m) powstałego z frazy zaimkowej nic po tym/tem, który w różnych wariantach morfologicznych (por. nicpotym, nicpotem, nicpoty) jest używany w gwarach w funkcji przymiotnika/przysłówka, określającego rzecz/czynność bezwartościową, bez sensu, oraz w funkcji rzeczownika, nazywającego człowieka niewiele wartego, łobuza, hultaja, chuligana. Współcześnie formy te uznawane są za regionalizmy wielkopolskie, ale w przeszłości były znane na większym obszarze Polski, obejmującym jej część zachodnią i południową, oraz były używane w ogólnym wariancie polszczyzny. Wyznaczenie ich prymarnie najdalszych zasięgów funkcjonowania zostało poprzedzone analizą filologicznych źródeł historycznych i współczesnych polszczyzny – ogólnopolskich i gwarowych.

RECENZJE

  • TOMASZ JELONEK: Tadeusz Lewaszkiewicz, Język powojennych przesiedleńców z Nowogródka i okolicy

VARIA

  • TADEUSZ PIOTROWSKI: Nowe słowniki języków zachodniosłowiańskich
  • Nowości wydawnicze
  • Kazimierz Nitsch i inni. Smutne rocznice 2018 r.

 

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

logo MKiDN