Najnowszy numer

Zeszyt 2. rocznika XCIX

 

ARTYKUŁY I ROZPRAWY

  • ANNA NIEPYTALSKA-OSIECKA: Feminizm, feministka i feminista w dyskursie pragmatycznym i etycznym na przykładzie wybranych tekstów feministycznych i portali konserwatywnych
    Celem badania było pokazanie sposobu użycia wyrazów feminizm, feministka i feminista w dyskursie konserwatywnym i feministycznym na podstawie analizy danych z wybranych tekstów wytwarzanych przez te dwa środowiska. Do badania zakwalifikowano wybrane teksty z Narodowego Korpusu Języka Polskiego, artykuły z portali Fronda.pl, Prawy.pl, listy Episkopatu oraz wybrane teksty z blogów feministycznych i prasy feministycznej. Artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytanie, z jakimi intencjami i w jakich celach użytkownicy języka z dwóch opozycyjnych względem siebie środowisk posługują się tytułowymi pojęciami.
  • JOLANTA SZPYRA-KOZŁOWSKA: Premiera, premierka czy pani premier? Nowe feminatywy w badaniu ankietowym
    Artykuł bada problem tworzenia nowych feminatywów we współczesnej polszczyźnie na podstawie eksperymentu, w którym grupę 60 studentów poproszono o podanie żeńskich odpowiedników 50 rzeczowników męskoosobowych, niemających takich utrwalonych form w języku. Celem badania była próba uzyskania odpowiedzi na następujące pytania:

    • Na którą z dwóch tendencji: feminizację (tworzenie nazw żeńskich) czy neutralizację (użycie form męskich w odniesieniu do obu płci) wskazują dane eksperymentalne?
    • Które z określeń kobiet, dozwolonych przez polskie słowotwórstwo, są najczęściej wybierane przez uczestników badania?
    • Jaką rolę w derywacji feminatywów odgrywają ograniczenia semantyczno-pragmatyczne, morfologiczne i fonologiczne formułowane w literaturze przedmiotu?

    Zgromadzone w badaniu dane wskazują na silną tendencję w kierunku feminizacji oraz na zmniejszającą się rolę różnych ograniczeń w derywacji nazw żeńskich, zwłaszcza o charakterze semantycznym i morfologicznym. Respondenci dokonali również wyboru spośród możliwych feminatywów, weryfikując w tym względzie wiele nowych propozycji.

  • HANNA PUŁACZEWSKA, ALBERT TERELAK: Czynniki wpływające na znajomość języka polskiego i wiedzę o Polsce u dzieci polskich emigrantów w Niemczech. Przykład Ratyzbony
    Przeprowadzone badania miały na celu stworzenie modeli predykcyjnych dla znajomości języka polskiego i wiedzy o Polsce wśród młodzieży pochodzenia polskiego wychowującej się od wczesnego dzieciństwa w niemieckiej Ratyzbonie. Próba badawcza objęła 41 nastolatków w wieku 13–18 lat. Przy wykorzystaniu analizy krokowej postępującej wyodrębniono czynniki środowiskowe i kognitywne wykazujące łącznie najwyższą korelację z poszczególnymi składnikami kompetencji językowej i kulturowej, tzn. ze znajomością języka mówionego, języka pisanego, wiedzą językowo-kulturową i wiedzą pozajęzykową. Dodatkowo zastosowana analiza skupień potwierdziła m.in. wysoką istotność przyjaźni z rówieśnikiem zamieszkałym w Polsce dla wszystkich składników kompetencji oprócz wiedzy pozajęzykowej.
  • JERZY GASZEWSKI: Co znaczy po? Empiryczne poszukiwanie głównego znaczenia przyimka po
    Tekst omawia prosty eksperyment psycholingwistyczny, którego celem było określenie głównego znaczenia przyimka po na podstawie zdań stworzonych przez uczestników badania. Inspiracją był po części podobny eksperyment Taylora (1989/1995), a po części rozbieżności pomiędzy istniejącymi analizami semantycznymi po. Za kryterium definiujące znaczenie główne przyjmuję bezpośrednie skojarzenie z danym wyrazem, a eksperyment jest obiektywizacją tego subiektywnego kryterium. Wyniki wskazują, że głównym znaczeniem przyimka po jest „następstwo w czasie”, co stoi w sprzeczności z wcześniejszymi analizami kognitywnymi, które zakładają prymat domeny przestrzeni i w związku z tym za główne znaczenie po uważają jego znaczenie przestrzenne.
  • PRZEMYSŁAW DĘBOWIAK: Pepitka i inne jej określenia w perspektywie wielojęzycznej
    Celem artykułu jest ustalenie pochodzenia nazw pepitki w językach europejskich. W tekście przedstawia się pokrótce historię tego coraz bardziej popularnego w ostatnich latach deseniu. Główną część artykułu stanowi omówienie określeń pepitki z perspektywy semazjologicznej, którą przyjmuje się z uwagi na fakt, że w językach Europy można wyróżnić kilka grup nazw na podstawie dosłownego znaczenia każdej z nich. Polskie określenia pepitki zostały przejęte z języków: niemieckiego, francuskiego i angielskiego jako zapożyczenia właściwe lub strukturalne.
  • JOLANTA MĘDELSKA, MAREK MARSZAŁEK: Frazematyka północnokresowa. Problemy opisu tradycyjnego i zarys projektu jego sformalizowania
    Od czasu pojawienia się sond językowych opracowanych przez A. Bogusławskiego i jego współpracowników wzrosło zainteresowanie lingwistów wielowyrazowymi jednostkami języka. Badacze skupiają jednak uwagę niemal wyłącznie na frazemach ogólnopolskich, frazematyka północnokresowa pozostaje w zasadzie niezbadana. Autorzy dokonali przeglądu nielicznych zarejestrowanych frazemów północnokresowych, wykazali, że nastręczają one badaczom więcej problemów niż jednostki wielowyrazowe z terenów etnicznych. Ich rzetelny opis wymaga dysponowania bogatą listą przykładów zróżnicowanych terytorialnie i datowanych, a także dysponowania stosunkowo kompletnymi opracowaniami frazematyki rosyjskiej, białoruskiej i litewskiej. Autorzy są właścicielami dwóch obszernych kartotek frazemów północnokresowych. W artykule zarysowują koncepcję sformalizowanego opisu tego materiału wzorowaną na opracowaniach A. Bogusławskiego.
  • EWA ROGOWSKA-CYBULSKA: Twixnijmy to razem… O derywatach czasownikowych w tekstach reklam
    Artykuł dotyczy funkcjonowania czasownikowych derywatów słowotwórczych w tekstach reklam. Autorka dostrzega, że wartość perswazyjną mają w nich następujące zastosowania czasowników podzielnych słowotwórczo: neologizmy słowotwórcze afiksalne i paradygmatyczne (np. twixnąć), kontaminacje słowotwórcze (np. GGadać), reinterpretacje słowotwórcze (np. REALizuj – rzekomo od nazwy sieci sklepów Real), tekstowe uwypuklenia rzeczywistej budowy słowotwórczej (np. STOPujemy, nawadnia woda), tekstowe sąsiedztwo derywatów czasownikowych i innych niż wyrazy dla nich podstawowe słów należących do tego samego gniazda słowotwórczego (np. przyjeżdżaszwyjeżdżasz), stosowanie czasowników o jednakowych formantach (np. zrealizujzbuduj). Okazuje się, że tekstowa aktywność perswazyjna derywatów czasownikowych jest znaczna, ale środkiem perswazji słowotwórczej charakterystycznym wyłącznie dla czasowników jest tylko zestawianie w tekście czasowników dokonanych i niedokonanych.

PROJEKTY I PROPOZYCJE BADAWCZE

  • MIROSŁAWA SIUCIAK: Polszczyzna XX wieku w perspektywie diachronicznej – propozycja badawcza
    Artykuł przedstawia propozycję badań nad polszczyzną XX wieku, która należy już do zasobów historycznych. Projekt wpisuje się w tradycję opisu polszczyzny stuleci: XVII, XVIII i XIX, ugruntowaną i rozwijaną w katowickim ośrodku historycznojęzykowym. Dla autorki podstawowym celem badawczym jest przedstawienie najistotniejszych zmian językowych w perspektywie stuletniej, ze szczególnym uwzględnieniem zmian fonetycznych, fleksyjnych i leksykalnych. Zjawiska te były już częściowo przedmiotem rozważań lingwistycznych, jednak nigdy nie zostały w pełni udokumentowane materiałem badawczym. Dlatego autorka proponuje, aby analizę zmian językowych oprzeć na szerokiej bazie materiałowej, pochodzącej z prasy ukazującej się w XX wieku.

WSPOMNIENIA

  • ANETA LEWIŃSKA, LUCYNA WARDA-RADYS: Ewa Rogowska-Cybulska (21 V 1962 – 27 I 2019)

RECENZJE

  • JADWIGA WANIAKOWA: Halina Pelcowa, Słownik gwar Lubelszczyzny, t. V: Świat roślin
  • PIOTR ŻMIGRODZKI: Nad korespondencją językoznawców

VARIA

  • P.Ż.: Rada Języka Polskiego VII kadencji
  • Sprawozdanie z działalności Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego w 2018 roku – skrót
  • Z życia TMJP
  • Nowości wydawnicze

 

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury

logo MKiDN