Zeszyt 5. rocznika XCIII

  • P. ŻMIGRODZKI: Kultura języka polskiego dziś
  • W. PISAREK: Troska o kulturę języka polskiego wczoraj i dziś
    Autor przypomina, że przed dwudziestu laty, tzn. w r. 1993, odbyła się w Krakowie konferencja zorganizowana przez Komisję Kultury Języka Komitetu Językoznawstwa PAN pod tym samym tytułem, co obecna debata: Kultura języka dziś. Niegdyś, aż do końca XVIII w., zdaniem autora, propagowanie kultury języka polegało głównie na promocji dobrych wzorów pisanych i mówionych, obecnie zaś koncentruje się ono na piętnowaniu błędów językowych. Tom z referatami wydany po konferencji z 1993 r. świadczy, że ówczesne zjawiska i problemy kultury języka polskiego, a także ich hierarchia ważności, są nadal aktualne. A są to: anglicyzacja i reanglicyzacja słownictwa, niezrozumiałość polszczyzny urzędowej, wulgaryzacja i agresywizacja polszczyzny używanej w życiu publicznym. Aby przeciwstawić się tym zjawiskom i tendencjom, niezbędny wydaje się odpowiedni udział rodziny i szkoły w wychowaniu językowym najmłodszego pokolenia. Autor proponuje podjęcie szerokiej promocji pożądanych wzorów komunikacji w rodzinie także za pomocą stosownych ogłoszeń społecznych w mediach masowych.
  • S. GAJDA: Refleksywność językowa a zarządzanie językiem
    Współczesne przemiany świata (w tym rzeczywistości językowej) wywołują wzmożoną refleksywność (także refleksywność językową). Jej następstwem jest wzrost podmiotowości jednostkowej i zbiorowej. Razem stwarza to warunki do wyłonienia się w wyniku nowego podziału pracy naukowej lingwistyki publicznej i zarządzania językiem.
  • A. MARKOWSKI: Funkcja stabilizacyjna najważniejszą funkcją działań kulturalnojęzykowych
    Autor opowiada się za tym, by działania kulturalnojęzykowe miały funkcję stabilizującą. Takie są oczekiwania społeczne i językoznawcy normatywiści powinni im sprostać. Powinno się bardziej nagłaśniać kwestie językowe poprzez szerszy dostęp do radia i telewizji oraz szukać sojuszników w środowiskach mających wpływy w ośrodkach władzy. Należy dbać o upowszechnianie kultury języka w szkole, w środowisku urzędniczym, dziennikarskim i wśród tłumaczy UE.
  • B. WALCZAK: Kultura języka polskiego dawniej i dziś
    Autor zwięźle charakteryzuje podstawowe podobieństwa i różnice między kulturą językową ubiegłych wieków a dzisiejszą w trzech głównie obszarach: stosunku do elementów obcych w języku, higieny językowego obcowania (wulgaryzmów i obscenów w potocznej polszczyźnie rozbrzmiewającej w przestrzeni publicznej) oraz teoretycznych podstaw kultury języka. Kończy uwagami o ewolucji ideału języka doskonałego.
  • E. KOŁODZIEJEK: Kto jest dzisiaj autorytetem językowym?
    Autorka zadaje pytanie o to, kto jest dla użytkowników współczesnej polszczyzny autorytetem językowym, i kwestionuje pojawiające się sugestie zrezygnowania z kryterium autorytetu kulturalnego w ocenie faktów językowych. Na podstawie analizy pytań przychodzących do poradni językowej Uniwersytetu Szczecińskiego uznaje, że współcześnie autorytetem są dla użytkowników językoznawcy, którzy upowszechniają wiedzę o poprawnej polszczyźnie w prasie, w radiu, telewizji i w Internecie.
  • P. ZBRÓG: Wybrane aspekty współczesnej kultury języka polskiego
    Kultura języka w coraz szerszym wymiarze nabiera cech kultury w płynnej nowoczesności. W poszukiwaniu najlepszych środków w komunikacji, zwłaszcza publicznej, mieszane są rejestry oficjalne z nieoficjalnymi, staranne z potocznymi. Następuje silna kolokwializacja i wulgaryzacja wypowiedzi, pojawiają się liczne formy, które nie stoją w zgodzie z normą skodyfikowaną, powszechne są anglicyzmy, swobodnie włączane na równi z jednostkami rodzimymi. Wielu użytkowników nadal jednak uważa, że należy przestrzegać poprawności językowej i być wrażliwym na piękno języka.
  • J. MIODEK: Awatar i update'owanie, czyli rzeczywistość elektroniczna w codziennym komunikacyjnym obcowaniu
    Artykuł poświęcony jest wpływowi rzeczywistości elektronicznej na zachowania językowe współczesnych Polaków. Generuje ona stylistyczne pomysły zupełnie niemożliwe jeszcze 20-25 lat temu. W odczuciu autora są te zjawiska najbardziej fascynującym obszarem badawczym stylistyki i kultury języka.
  • M. BIESAGA: Hucpa/chucpa. Analiza leksykologiczna i leksykograficzna
    Hucpa/chucpa jest wyrazem niezwykle często używanym w polskim dyskursie politycznym. Odczytanie właściwego znaczenia tej jednostki leksykalnej może jednak sprawić trudność ze względu na niejasność definicji słownikowych, które składają się z szeregu synonimicznych eksplikacji. Stąd celem niniejszego tekstu jest wskazanie problemów pojawiających się przy analizie semantycznej leksemu hucpa/chucpa, następnie zaś nakreślenie rozwiązań leksykograficznych.
  • M. ZABAWA: Alejka, bukiet, sponsor, tester – o pewnym typie neosemantyzmów w języku polskim
    Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie kilku wybranych najnowszych neosemantyzmów w polszczyźnie. Bibliografia prac na temat neosemantyzmów jest już stosunkowo bogata, jednak wciąż pojawiają się nowe konstrukcje tego typu, co powoduje konieczność prowadzenia stałych badań w tym zakresie. Artykuł skupia się na analizie następujących słów: alejka, bukiet, sponsor oraz tester. Po przypomnieniu starszych znaczeń tych wyrazów przedstawione są ich nowe użycia, ilustrowane cytatami z Narodowego Korpusu Języka Polskiego.
  • E. BINKUŃSKA: Jak zwracamy się do małych dzieci
    Mowa kierowana do dziecka w okresie niemowlęctwa należy do zjawisk językowych posiadających swoiste cechy. Specyfika ta dotyczy zarówno systemu fonetycznego, jak i morfologicznego oraz składniowego. Charakterystycznym aspektem mowy kierowanej do niemowląt jest również tworzenie form adresatywnych. W grupie adresatywów nazywających dziecko można zatem odnaleźć formy odimienne, w których zaszły określone procesy fonetyczne i morfologiczne, oraz takie sposoby nazywania odbiorcy tekstu, jak określenia metaforyczne bądź metonimie. Formy adresatywne kierowane do niemowląt oprócz funkcji identyfikacyjnej oraz dyferencyjnej stanowią także językowy środek, za pomocą którego nadawca wyraża swoje uczucia względem małego dziecka.
  • A. LUTO-KAMIŃSKA: Nominacja osobowa wskazująca płeć męską w leksyce XVI-wiecznej (na przykładzie rzeczowników mężczyzna i mąż)
    W artykule zaprezentowano opis pola znaczeniowego rzeczowników mąż i mężczyzna w XVI-wiecznej polszczyźnie. Na podstawie bogatego materiału tekstowego autorka przedstawia, jak oba wyrazy funkcjonowały w ówczesnym języku, a następnie zestawia swoje wnioski ze stanem współczesnym, co pozwala dostrzec istotne zmiany w ich znaczeniu, zakresach użyć, nacechowaniu, uwarunkowaniach składniowych, produktywności, paradygmacie. Dopełnieniu analizy służy przegląd derywatów utworzonych od obu apelatywów.

RECENZJE

  • J.K. NOWAK: Słownik gwary górali żywieckich, wyd. 2, uzup. i popr., przez J. WRONICZ
  • M. MYCAWKA: Język polski XIV wieku. Wybrane zagadnienia, przez D. KOŁODZIEJ

KRONIKA

  • J. DUSKA: Konferencja naukowa Język pisarzy IV: środki artystycznego wyrazu
  • P.Ż.: Walne Zgromadzenie Delegatów Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego

Nowości wydawnicze i książki nadesłane
Recenzenci artykułów z XCIII rocznika Języka Polskiego
Od redakcji