Zeszyt 4. rocznika XCIII

  • P. ŻMIGRODZKI: Wkład Instytutu Języka Polskiego w dorobek polskiej lingwistyki
    W artykule, przygotowanym z okazji 40 rocznicy utworzenia Instytutu Języka Polskiego PAN, przedstawiono najważniejsze osiągnięcia naukowe pracowników Instytutu: słowniki, prace edytorskie, monografie naukowe z zakresu językoznawstwa polskiego.
  • P. WIATROWSKI: «Obelgę odwołuję...» – o pewnym typie ogłoszeń drobnych w Przewodniku Katolickim z lat 30. XX wieku
    Przedmiotem artykułu jest charakterystyka gatunkowa pewnego typu ogłoszeń drobnych zamieszczanych w Przewodniku Katolickim z lat 30. XX wieku (najstarszym tygodniku katolickim w Polsce). Analizie poddano blisko 100 anonsów będących aktem odwołania obelgi. W opisie uwzględniono intencje nadawcy tekstu (intencję rozpowszechnienia informacji oraz ujawniającą się w zdecydowanej większości wypowiedzi intencję sprawczą), układ komunikacyjny (nadawca bezpośredni, nadawca pośredni, odbiorca zamierzony, odbiorca potencjalny), strukturę ogłoszeń (jednosegmentowy korpus z wyróżnionym graficznie składnikiem incipitowym, obejmujący jeden lub kilka aktów mowy, w tym – najczęściej – akt odwołania obelgi) oraz zjawiska językowe.
  • M. BUŁAWA: Funkcja oceniająca przymiotnika płony w gwarach
    Artykuł ma na celu opis i interpretację rozwoju semantycznego przymiotnika płony w gwarach. Przymiotnik ten, mający pierwotnie znaczenie nieurodzajny, zachował się przede wszystkim w Małopolsce i na ląsku, na obu tych obszarach pełniąc funkcję jednostki wyrażającej ocenę, w różnym jednak zakresie. W gwarze podhalańskiej doszło do przekształcenia się przymiotnika płony w jednostkę ogólnie wartościującą, w gwarach śląskich do powstania jednostki opisowo-wartościującej o znaczeniu bez smaku, o mdłym smaku. Dla porównania pokazano także rozwój omawianej jednostki w odmianie ogólnopolskiej, w której wytworzyły się znaczenia metaforyczne nieznane w gwarach.
  • K. SIKORA: Od proszę łaski pana do proszę pana
    W artykule autor przedstawia swój pogląd na pochodzenie we współczesnym języku polskim wykrzykników adresatywnych typu proszę pana/pani. Dowodzi ich pierwotnej postaci i funkcji w formule performatywnej prośby o wybaczenie za sprawiany rozmówcy kłopot: proszę łaski Wielmożnego Pana/Wielmożnej Pani (jak w wypadku niem. entschuldigung /entschuldigen Sie, ang. excuse me itp.). Wywody swoje opiera na analizie źródeł leksykograficznych i przykładów z polskiej literatury pięknej XIX i XX wieku.
  • M. OSIEWICZ: Deszcza czy deszczu? Kilka uwag o pewnym «wypadku» zecerskim i o płynącej z niego nauce
    Celem artykułu jest potwierdzenie hipotezy o większym niż dotychczas zakładano wpływie pracy zecera na kształt graficzno-językowy druków z I połowy XVI wieku. Weryfikacja oparta jest na studium porównawczym zapisu dwóch odpowiadających sobie form dopełniacza liczby pojedynczej leksemu deszcz, poświadczonych w bliźniaczych polskich edycjach Ksiąg o gospodarstwie domowym Piotra Krescentyna z XVI wieku. W pierwodruku analizowana postać fleksyjna jest efektem błędu zecera, powstałym na skutek «osypania się składu» – w miejsce pierwotnego -u wstawiono -a. W przedruku z 1571 roku zdefektowany w wersji z 1549 roku fragment tekstu poprawiono, pozostawiając jednak postać deszcza.

ZE ZJAWISK WSPÓŁCZESNEGO JĘZYKA POLSKIEGO

  • J. MIODEK: Twittowanie

RECENZJE

  • A. BAŃKOWSKI, Opuscula linguistica selecta, przez W. MAŃCZAKA
  • D. BIEŃKOWSKA, E. UMIŃSKA-TYTOŃ, Nazewnictwo miejskie Łodzi, przez M. CZACHOROWSKĄ
  • P. ZBRÓG, Składnia podmiotu szeregowego we współczesnym języku polskim, przez M. RUSZKOWSKIEGO

KRONIKA

  • M. BIESAGA: Konferencja jubileuszowa Instytutu Języka Polskiego PAN Przyszłość językoznawstwa, językoznawstwo przyszłości, Kraków-Przegorzały, 11-12 czerwca 2013 r.

Nowości wydawnicze i książki nadesłane