Zeszyt 4. rocznika XCII

  • Bożena SIERADZKA-BAZIUR, Joanna DUSKA, Krystyna KAJTOCH: Ukończony został Słownik polszczyzny Jana Kochanowskiego
    Artykuł przedstawia historię powstawania Słownika polszczyzny Jana Kochanowskiego. Omawia makro- i mikrostrukturę słownika oraz jego znaczenie dla polskiej leksykografii i przyszłych badań naukowych. Charakteryzuje dorobek Pracowni Języka Jana Kochanowskiego związany z badaniem języka czarnoleskiego poety.
  • Ewa KOZIOŁ-CHRZANOWSKA: Frazemy, hece i reprodukty – w poszukiwaniu rozstrzygnięć terminologicznych do opisu wybranych konstrukcji wielowyrazowych
    „Życie jest jak tramwaj kiedyś trzeba wysiąść”, „Bywa różnie kwadratowo i podłużnie”, „Pieniądze szczęścia nie dają”, „Nudy na pudy”, „Ni przypiął, ni wypiął”, „Żyją na kartę rowerową”, „Wyjdę z siebie i stanę obok” te i inne podobne (tj. mające humorystyczny charakter, anonimowe, względnie utrwalone w języku, występujące przede wszystkim w kontaktach face-to-face) miniwypowiedzi nie mają jednej, przyjętej w językoznawstwie, nazwy. Autorka przeprowadza analizę, w której spośród trzech terminów „heca”, „frazem” i „reprodukt” wybiera ten, który najtrafniej oddaje charakter przytoczonych jednostek; terminem tym jest „reprodukt”, uzupełniony przymiotnikiem „potoczny”. Wymienione wielowyrazowe połączenia można więc określić jako „reprodukty potoczne (języka polskiego)”.
  • Iwona KOSEK, Katarzyna ZAWILSKA: Osobliwości leksykalne w składzie związków frazeologicznych (na wybranych przykładach)
    Z punktu widzenia historii polszczyzny związki frazeologiczne stanowią ciekawy materiał badawczy m.in. ze względu na zjawisko motywacji i różne jej poziomy. Przedmiotem opisu jest podgrupa związków z nieczytelną współcześnie motywacją leksykalną. Materiał badawczy to jednostki zawierające komponenty izolowane, niedające się identyfikować z formą żadnego używanego we współczesnej polszczyźnie ogólnej leksemu. Do związków takich należą np. przepaść z kretesem, mieć kuku na muniu, leżeć odłogiem, złapać wilka. Cel artykułu to wyjaśnienie motywacji tych zwrotów na podstawie słowników historycznych języka polskiego, a przede wszystkim pokazanie na tych przykładach wątpliwości i problemów, jakie napotyka badacz, interpretując dane słownikowe.
  • Maria WĘGIEL: Co ma Nike do przysłowia, czyli proverbia we współczesnych tekstach literackich
  • Dorota SUCHACKA: „Hello, niemowlę” – o języku emigrantów w twórczości Michała Choromańskiego
    Przedmiotem artykułu jest przedstawienie najciekawszych zjawisk językowych zachodzących w mowie polskich emigrantów — bohaterów utworów Michała Choromańskiego. Za materiał badawczy posłużyło kilka powojennych powieści pisarza opisujących losy Polaków za granicą, m.in. w Ameryce Południowej. Analizie zostały poddane przede wszystkim dialogi, które w sposób bezpośredni prezentują mowę emigrantów, pełną wpływów angielskich, francuskich i hiszpańskich. Ponieważ opis dotyczy tekstu literackiego, w artykule poruszono także zagadnienie stylizacji językowej.
  • Iwona WOWRO: U Lema gra Gala i Ala, Gargamelu - nazwy własne w palindromach
    Celem artykułu jest przedstawienie onimów najczęściej występujących w palindromach przy jednoczesnym uwzględnieniu różnorodności konstrukcji palindromicznych. Stanowi on próbę wytyczenia pewnych szlaków dla prowadzenia dalszych badań tego interesującego zagadnienia, jakimi są z jednej strony konstrukcja oraz semantyczna rekonstrukcja zdań symetrycznych, a z drugiej formy występowania nazw własnych oraz ich specyfika.
  • Renata DŹWIGOŁ: Obraz stołu w polszczyźnie
    Artykuł jest próbą rekonstrukcji językowego obrazu stołu na podstawie polskich przysłów, frazeologizmów, etymologii i definicji leksykograficznych wyrazu stół. Analizie poddano także zestawienia z leksemem stół, w większości wyrażenia terminologiczne, oraz kolokacje notowane przez słowniki. Podstawowymi fasetami w językowym obrazie tego artefaktu są: przeznaczenie stołu i wygląd stołu — wyraźnie się zazębiające. Większa część zgromadzonego materiału leksykograficznego pochodzi z zasobów polszczyzny dawnej, dlatego w językowym obrazie stołu bardzo wyraźnie widoczne są dwa punkty widzenia: szlachcica i chłopa. Z punktu widzenia szlachcica stół jawi się jako miejsce, które wyznacza, czy raczej potwierdza wysoki status społeczny oraz jako miejsce egzekwowania zasad savoir vivre’u. Pełny stół jako nagroda za pracę to obraz stołu budowany z pozycji chłopa.

RECENZJE

  • Maria WOJTAK, Współczesne modlitewniki w oczach językoznawcy. Studium genologiczne, przez Ewę WOŹNIAK
  • Adrianna SENIÓW, Językowa kreacja świata kobiet w wybranych powieściach Elizy Orzeszkowej, przez Barbarę BATKO-TOKARZ
  • Jolanta MAZURKIEWICZ-SOKOŁOWSKA, Lingwistyka mentalna w zarysie. O zdolności językowej w ujęciu integrującym, przez Dorotę MIKĘ
  • Nowości wydawnicze i książki nadesłane
  • Słownik Doroszewskiego w Internecie