Zeszyt 3. rocznika XCIII

  • P. ŻMIGRODZKI: Młoda polonistyka lwowska
  • A. KRAWCZUK: Rozwój polonistyki na Uniwersytecie Lwowskim
    Autorka przedstawia w artykule zarys dziejów polonistyki na Uniwersytecie Lwowskim, uwypuklając mniej opisany w dotychczasowej literaturze przedmiotu rozwój badań naukowych i naukowo-dydaktycznych po drugiej wojnie światowej, ze szczególnym uwzględnieniem obecnego ich stanu – w ramach działalności Katedry Filologii Polskiej Narodowego Uniwersytetu Lwowskiego im. Iwana Franki. Zaznacza także zmiany, które na początku XXI wieku zaszły na Uniwersytecie Lwowskim w dziedzinie dydaktyki języka polskiego i filologii polskiej.
  • K. NIKOŁAJCZUK: Czy starość nie radość? Polska frazeologia oznaczająca starość przez pryzmat teorii pól
    Artykuł jest poświęcony analizie semantycznej związków frazeologicznych wyrażających okres starości w życiu człowieka. Lokowanie badanych frazeologizmów w obrębie odpowiedniego pola znaczeniowego przeprowadza się z uwzględnieniem trzech aspektów znaczenia jednostki frazeologicznej: sygnifikacyjnego, desygnacyjnego, konotacyjnego. Ze względu na przyjęte przez nas kryteria w polu „starość człowieka” wyodrębniono dwusegmentowe jądro (strefę centralną i strefę jądrową, ale bardziej odległą od centrum: 41% zbadanych związków frazeologicznych) oraz siedmiosegmentowe peryferie (59% zbadanych związków frazeologicznych). Szczególną uwagę zwraca się na znaczeniowe cechy desygnacyjne (pozytywne bądź negatywne) frazeologizmów temporalnych. Na podstawie badań korpusowych wykazano, że jądrowym związkom frazeologicznym oznaczającym starość człowieka w ogromnej większości przysługują pozytywne cechy desygnacyjne.
  • J. SAHATA: Procesy dynamiczne we współczesnej polskiej frazeologii zawierającej nazwy zwierząt
    W artykule przeanalizowano trwałe uzualne przemiany polskiej frazeologii animalistycznej. Zbadano procesy innowacyjne o charakterze ilościowym (ubywanie frazeologizmów recesywnych oraz przyrost neofrazeologizmów), jak również jakościowym (powstawanie innowacyjnych wariantów tradycyjnych związków frazeologicznych lub derywatów frazeologicznych, neosemantyzacja związków frazeologicznych oraz pojawienie się innowacyjnych schematów leksykalno-semantycznej łączliwości frazeologizmów).
  • O. ŁOZIŃSKA: Mimiczny portret strachu w polskiej i ukraińskiej frazeologii kinematycznej
    Przedmiotem artykułu jest analiza osobliwości w zakresie określania emocji strachu przez polskie i ukraińskie związki frazeologiczne, których podstawą motywacyjną jest znak mimiczny. W trakcie badania przeprowadzono formalno-semantyczną analizę porównawczą polskich i ukraińskich frazeologizmów służących do mówienia o strachu, których podstawą motywacyjną jest ten sam znak mimiczny. W artykule przedstawiono współdziałanie werbalnych i niewerbalnych środków komunikacji w trakcie określania emocji strachu przez frazeologizmy mimiczne, wyodrębniono wspólne i odmienne elementy ich formalnej i semantycznej struktury oraz ustalono specyfikę narodowej konceptualizacji omawianego uczucia.
  • B. WARZECHA: Nazwy nieoficjalne żeńskich zgromadzeń zakonnych i ich członkiń w Polsce
    Przedmiotem artykułu jest analiza nieoficjalnych jednoczłonowych nazw żeńskich zgromadzeń zakonnych i ich członkiń w Polsce. Te właśnie wyrazy są znane „zwykłemu” człowiekowi i służą do obiegowej identyfikacji danego zgromadzenia. Analiza pokazuje mechanizmy tworzenia potocznych nazw jednoczłonowych w ich relacji do pełnych nazw oficjalnych, wskazuje charakterystyczne dla tych nazw modele nominacyjne, zwraca uwagę na różnorodność podstaw leksykalnych oraz formanty tworzące nazwy i ich zależność od nazw potocznych męskich zgromadzeń zakonnych.
  • R. MAKAREWICZ: Zdolny leń... O niektórych aspektach komunikowania się nauczycieli z rodzicami ucznia
    W artykule przedstawiono rozważania na temat wybranego obszaru komunikacji między nauczycielem a rodzicami ucznia. Autorka zajmuje się relacjami między nadawcą a odbiorcą w trakcie zebrania rodziców z nauczycielem, a także obowiązującymi wówczas regułami grzeczności językowej oraz stereotypom występującym w badanej sytuacji komunikacyjnej. Uwagę poświęca łagodzeniu konfliktów poprzez zastosowanie peryfrazy. Szczegółowej analizie poddano warunki użycia i wartość komunikacyjną wyrażenia: Zdolny leń. Materiał badawczy pochodzi ze zbiorów autorki oraz z Narodowego Korpusu Języka Polskiego.
  • J. GŁOWACKI: O nowych nazwach własnych polskich pociągów
    W latach 2007-2011 pojawiło się w polskim kolejnictwie aż 108 nowych nazw pociągów. W większości z nich wykorzystano istniejące w słowniku nazwy własne, m.in. imiona i nazwiska postaci autentycznych i literackich, nazwy regionów, miast, obiektów wodnych i gór. Nazwami pociągów stały się też rzeczowniki pospolite, np. nazwy zawodów. Od kilkunastu lat swe nazwy własne otrzymują nie tylko pociągi dalekobieżne, ale i lokalne.

ZE ZJAWISK WSPÓŁCZESNEGO JĘZYKA POLSKIEGO

  • P. DĘBOWIAK: «Nie ogarniam!» – o nowych użyciach czasownika ogarniać i jego derywatów

RECENZJE

  • A. KRAWCZUK, Leksykologia i kultura języka polskiego. Podręcznik dla szkół wyższych, przez G. FILIP
  • B. KARCZMARCZUK, Wymowa polska z ćwiczeniami (wydanie drugie, rozszerzone i uzupełnione), przez P. WIATROWSKIEGO

KRONIKA

  • S. PRZĘCZEK-KISIELAK: Obchody stulecia Języka Polskiego
  • A. ŁUCZYŃSKI: Konferencja językoznawcza z okazji jubileuszu profesora Jerzego Tredera Język – tradycja – tożsamość (Gdańsk, 26 listopada 2012 roku)
  • M. OGRODNICZUK, A. PRZEPIÓRKOWSKI: CLIP – portal internetowy łączący projekty, narzędzia, zespoły związane z komputerowym przetwarzaniem języka polskiego