Zeszyt 2. rocznika XCVIII

PIOTR ŻMIGRODZKI: Polonistyka, glottodydaktyka i polityka językowa

ARTYKUŁY I ROZPRAWY

  • WŁADYSŁAW T. MIODUNKA: Miejsce glottodydaktyki w językoznawstwie polonistycznym
    Autor wychodzi od pokazania językoznawstwa stosowanego w Polsce, uprawianego przez neofilologów, a dość rzadko przez polonistów. To właśnie lingwistyka stosowana do nauczania języków obcych dała w Polsce początek glottodydaktyce, rozumianej jako teoria i praktyka nauczania i uczenia się języków obcych. Glottodydaktyka polonistyczna, znajdująca się przez wiele lat na peryferiach językoznawstwa polonistycznego, po roku 2000 zaczęła zajmować coraz ważniejszą pozycję. Autor omawia relacje glottodydaktyki z tradycyjnymi działami językoznawstwa polonistycznego, takimi jak gramatyka opisowa czy historia języka polskiego, a także zwraca też uwagę na rolę nauk o komunikacji, pragmalingwistyki, psycholingwistyki, socjolingwistyki i polityki językowej w jej obecnym uprawianiu.
  • ANNA DĄBROWSKA: Nauczanie polszczyzny jako języka obcego w historii języka polskiego
    Artykuł dzieli się na dwie części. Pierwsza poświęcona jest zarysowaniu ogólnego tła historii języka polskiego jako obcego/drugiego oraz przeglądowi książek poświęconych historii języka polskiego. Analizie poddano 9 istniejących historii języka polskiego, zwracając przede wszystkim uwagę na informacje (lub jej brak) o wkładzie cudzoziemców w opis języka polskiego (autorstwo gramatyk, słowników, podręczników do nauczania JPJO).
    W drugiej części tekstu przedstawiona została koncepcja opisu historii języka polskiego jako obcego/drugiego. Podkreśla się, że musi to być podejście biorące pod uwagę szeroki kontekst kulturowy, społeczny i polityczny. Opisać należy okres pięciuset lat – od początków XVI wieku do czasów współczesnych. Punktem wyjścia analizy historycznej powinno być dokładne przyjrzenie się różnym pomocom dydaktycznym, pisanym przede wszystkim przez lektorów języka polskiego jak obcego. Scharakteryzować też powinno się nauczycieli i uczniów, wymienić miejsca, w których prowadzono nauczanie JPJO, odtworzyć stosowane podówczas metody nauczania.
  • ANNA SERETNY: Badania leksykalne w (glotto)dydaktyce polonistycznej
    Celem artykułu jest omówienie badań słownictwa, które znalazły zastosowanie w (glotto)dydaktyce polonistycznej, tj. w nauczaniu/uczeniu się polskiego jako rodzimego i nierodzimego, lub zostały podjęte z myślą o zwiększeniu efektywności procesu kształcenia językowego. Dążenie do precyzyjnego określenia stopnia biegłości leksykalnej oczekiwanego od uczących się na poszczególnych etapach edukacji językowej, poszukiwanie sposobów, które umożliwiają i/lub usprawniają jego osiąganie, w (glotto)dydaktyce mają charakter kluczowy. Niezależnie bowiem od tego, czy użytkownicy władają polszczyzną jako językiem ojczystym czy obcym, zarówno o jakości formułowanych przez nich wypowiedzi, jak i o bogactwie ich treści w dużej mierze decyduje poziom ich kompetencji leksykalnej.
  • MAŁGORZATA BANACH: Rozumienie tekstu pisanego przez zdających egzamin certyfikatowy z języka polskiego jako obcego
    Artykuł prezentuje wyniki badań dotyczących opanowania sprawności rozumienia tekstów pisanych przez zdających egzamin certyfikatowy z języka polskiego jako obcego na poziomie B2 w latach 2005–2008. Pierwsza część badania obejmowała analizę tekstów, zadań i całych testów czytania z egzaminu na poziomie B2. Materiał ten zestawiono z analogicznymi testami czytania z języka angielskiego i włoskiego. Analiza porównawcza ukazała zarówno podobieństwa między badanymi systemami, jak i rozwiązania specyficzne dla każdego z nich. Kluczową częścią badania była analiza ilościowa odpowiedzi udzielonych w części C przez zdających egzamin z języka polskiego; wybrane zadania zostały również przetestowane w grupie kontrolnej złożonej z polskich licealistów. Badanie wykazało, że stosunkowo trudne dla kandydatów były jednostki typu prawda/fałsz/brak informacji i na dobieranie. Problemy zdającym sprawiało też śledzenie spójności tekstów o skomplikowanej strukturze.
  • ADRIANA PRIZEL-KANIA: Wpływ badań tekstów mówionych na dobór materiałów do egzaminów certyfikatowych z języka polskiego jako obcego – bilans dziesięciolecia
    W artykule przedstawione zostały badania tekstów mówionych przeznaczonych do testowania sprawności rozumienia ze słuchu w ramach egzaminów certyfikatowych z języka polskiego jako obcego na wybranym poziomie zaawansowania. Kryteria doboru tekstów opracowano na podstawie badań językoznawczych dotyczących polszczyzny mówionej i jej odmian, typów tekstów oraz teorii komunikacji. Badaniem objęto materiały testowe z lat 2006–2008 oraz testy najnowsze (z roku 2017). Perspektywa czasowa pozwala dostrzec, jakie zmiany zostały wprowadzone w procesie doboru tekstów do testowania sprawności słuchania ze zrozumieniem w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Pozwala także wskazać, w jaki sposób badania językoznawcze wpływają na glottodydaktykę polonistyczną w jej praktycznym wymiarze.
  • MAGDALENA STASIECZEK-GÓRNA: Badania szyku wyrazów w językoznawstwie i glottodydaktyce polonistycznej
    Artykuł stanowi próbę oceny statusu problematyki szyku w nauczaniu języka polskiego jako obcego. W tym celu dokonano przeglądu publikacji polskich językoznawców dotyczących szyku wyrazów, które ukazywały się od początku XX w. Następnie przeanalizowano artykuły naukowe czynnych glottodydaktyków odnoszące się do sposobów nauczania szyku wyrazów oraz miejsca tych zagadnień w procesie glottodydaktycznym. Zakończenie artykułu stanowi zwięzła prezentacja własnych badań autorki.
  • IWONA JANOWSKA: Wpływ europejskiej polityki językowej na dydaktykę języka polskiego jako obcego
    Celem artykułu jest przedstawienie wpływu, jakie miała i ma nadal europejska polityka językowa na kształtowanie się dydaktyki języka polskiego jako obcego. W pierwszej części opracowania zaprezentowano główne etapy rozwoju europejskiej myśli dydaktycznej, a także programy i narzędzia Rady Europy, które stały się wyznacznikiem nowoczesności i innowacyjności w kształceniu językowym. Druga część to analiza działań i publikacji z zakresu glottodydaktyki polonistycznej, które można uznać za przykłady przenikania europejskich tendencji metodologicznych do nauczania polszczyzny.

RECENZJE

  • PRZEMYSŁAW E. GĘBAL: Rozwój teorii i praktyki nauczania języka polskiego jako obcego i drugiego w latach 1950–2015. Uwagi na marginesie Glottodydaktyki polonistycznej... W.T. Miodunki
    Choć glottodydaktyka polonistyczna funkcjonuje jako obszar badawczy od około czterdziestu lat, trudno znaleźć publikacje będące podsumowaniem oraz bilansem jej ewolucji. Większość badaczy koncentrowała się dotąd na fragmentach jej funkcjonowania, nie podejmując wysiłku opracowywania prac syntetycznych ukazujących rozwój całej dyscypliny. Znaleźć jednak można kilka publikacji, których celem było dokonanie podsumowań, przygotowywanych z różnych perspektyw. Należy do nich z pewnością Glottodydaktyka polonistyczna W.T. Miodunki z roku 2016. Niniejszy artykuł stanowi polemikę z koncepcją i wątkami podjętymi w opracowaniu Miodunki.

  • ELŻBIETA SĘKOWSKA: Bilingwizm polsko-obcy dziś. Od teorii i metodologii badań do studiów przypadków, monografia zbiorowa pod red. R. Dębskiego i W.T. Miodunki

VARIA

  • Sprawozdanie z działalności Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego w 2017 r. (wersja skrócona)
  • Nowości wydawnicze

 

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

logo MKiDN