Zeszyt 2. rocznika XCIII

  • I.N. PETROV, W.B. TWARDZIK: Nie masz, kto ratując, czyli o staropolskich imiesłowach nieodmiennych czasu teraźniejszego w zdaniach podmiotowych
    Artykuł porusza problematykę specyficznej funkcji składniowej staropolskich imiesłowów nieodmiennych (part. praes. indecl./adv.). Przykłady pochodzą ze staropolskich translacji Psałterza oraz kilku innych źródeł. Analiza podstawy łacińskiej oraz staropolskich synonimów syntaktycznych, a także uwzględnienie greckich, staro-cerkiewno-słowiańskich oraz staroczeskich odpowiedników pozwala na wysnucie tezy o podmiotowej funkcji analizowanych części mowy, niedostrzeżonej wcześniej przez badaczy. Autorzy prezentują to nietypowe użycie staropolskich imiesłowów na tle krytycznego omówienia dotychczasowych opracowań, postulując jednocześnie większą ostrożność terminologiczną oraz systematyczne uwzględnianie szerszego tła słowiańskiego.
  • J. MĘDELSKA: Kajet ucznia Mickiewicza w świetle wileńskiej Grammatyki języka polskiego przez Maxymiliana Jakubowicza napisanej do użytku szkół przeznaczonej
    W artykule przedstawiono analizę zapisów ortograficznych w pochodzącym z roku szkolnego 1821/1822 kowieńskim zeszycie ucznia Adama Mickiewicza oraz w uwagach poczynionych przez jego wielkiego nauczyciela, a także w innych rękopisach poety. Zbadano stosowanie liter i, y, j oraz grafemu x, podwajanie liter spółgłoskowych, zetymologizowaną pisownię bezokoliczników (np. bydź, kłaźdź), operowanie kropką nad z, używanie wielkich liter oraz pisownię łączną i rozdzielną, czyli najistotniejsze, kontrowersyjne i nie do końca uregulowane kwestie polskiej ortografii pierwszej ćwierci XIX w. Obserwacje te porównano ze stanem ortografii w wydanym w tym samym okresie wileńskim podręczniku Maksymiliana Jakubowicza, autora także pochodzącego z kresów północno-wschodnich. Analiza wykazała, że pisownia ucznia szkoły kowieńskiej była bardzo zbliżona do pisowni jego nauczyciela i odznaczała się pewnym chaosem w stosowaniu zasad, dość bezładnym ścieraniem się tradycji z nowoczesnością, czyli cechami charakterystycznymi dla ówczesnej inteligencji północnokresowej. Na tym tle gramatyk M. Jakubowicz, zmagający się z tymi samymi problemami, wyróżnia się większą świadomością językową i wynikającą z tego konsekwencją zapisów ortograficznych.
  • K. TUTAK: Operacje metatekstowe a interpunkcja w wybranych drukach XVI i XVII wieku
    Interpunkcja druków szesnasto- i siedemnastowiecznych miała charakter retoryczno-intonacyjny. Analiza kształtu typograficznego ramy wydawniczej wybranych dokumentów należących do piśmiennictwa staropolskiego pozwala na wyróżnienie ośmiu podstawowych znaków przestankowych. Miały one do spełnienia ważną funkcję typu meta-: służyły porządkowaniu i uspójnianiu tekstu, tworzyły wraz z wykładnikami leksykalno-syntaktycznymi metatekstowy szkielet wypowiedzi pisanej.
  • R. BRONIKOWSKA: Predykatywy odprzymiotnikowe i odprzysłówkowe (można, niepodobna, wiadomo, wolno) w Słowniku języka polskiego XVII i 1. połowy XVIII wieku
    Autorka porównuje cechy i funkcje wymienionych w tytule wyrazów w polszczyźnie współczesnej i XVII-wiecznej. Według autorki w XVII wieku leksemy te, zaliczane obecnie do czasowników niewłaściwych, miały status pośredni pomiędzy klasą czasowników a przymiotników lub przysłówków. Odmienności między współczesnymi a XVII-wiecznymi użyciami opisywanych wyrazów widoczne są na różnych poziomach systemu językowego. W drugiej części artykułu autorka przedstawia rozwiązania dotyczące opisu tych słów przyjęte w Słowniku języka polskiego XVII i 1. poł. XVIII w.
  • J. SENDERSKA: O pewnych staro- i średniopolskich strukturach składniowych z zaimkiem względnym
    Autorka uznaje zdania wprowadzane zaimkiem względnym umieszczonym po kropce, średniku lub dwukropku, czasem zwane zdaniami anaforycznymi, za szczególnego rodzaju zdania rozwijające. Zdania tego typu były częste w staropolskich i średniopolskich tekstach. Współcześnie te nieco manieryczne konstrukcje używane są sporadycznie.

ZE ZJAWISK WSPÓŁCZESNEGO JĘZYKA POLSKIEGO

  • M. BIESAGA: O grillowaniu w polityce
  • J. MIODEK: Składniowe paradoksy leksykalnych kalk

RECENZJE

  • A. SŁOBODA: Liczebnik w grupie nominalnej średniowiecznej polszczyzny. Semantyka i składnia, przez E. DEPTUCHOWĄ
  • D. ROJSZCZAK-ROBIŃSKA: Jak pisano „Rozmyślanie przemyskie”, przez M. LEŃCZUKA Polskie języki. O językach zawodowych i środowiskowych.
  • Materiały VII Forum Kultury Słowa. Gdańsk, 9-11 października 2008 roku, red. M. MILEWSKA-STAWIANY, E. ROGOWSKA-CYBULSKA, przez P. ŻMIGRODZKIEGO
  • Narodowy Korpus Języka Polskiego, praca zbiorowa, red. A. PRZEPIÓRKOWSKI, M. BAŃKO, R.L. GÓRSKI, B. LEWANDOWSKA-TOMASZCZYK, przez P. ŻMIGRODZKIEGO

KRONIKA

  • A. SIERADZKA-MRUK: VI Interdyscyplinarna Międzynarodowa Konferencja Naukowa Język religijny dawniej i dziś (w kontekście teologicznym i kulturowym)
  • P. PAŁKA: LXX Zjazd Polskiego Towarzystwa Językoznawczego w roku 2012
  • Sprawozdanie z działalności Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego w 2012 roku (skrót)

Nowości wydawnicze i książki nadesłane