Zeszyt 1. rocznika XCI

  • Piotr ŻMIGRODZKI: Od redaktora naczelnego
  • Bogusław DUNAJ: Z dziejów Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego
    Artykuł stanowi zwięzłe przedstawienie historii TMJP. Omawiając poszczególne etapy rozwoju Towarzystwa, autor zwraca przede wszystkim uwagę na formy prowadzonej przez nie działalności (odczyty, kursy dla nauczycieli, wydawanie Języka Polskiego i pozycji książkowych).
  • Maria MALEC: Prezesi Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego
    W artykule zostały zarysowane naukowe sylwetki wybitnych językoznawców związanych z Krakowem i Uniwersytetem Jagiellońskim, którzy pełnili funkcję prezesa TMJP: Jana M. Rozwadowskiego, Kazimierza Nitscha, Jana Safarewicza, Stanisława Urbańczyka, Walerego Pisarka i Bogusława Dunaja. Autorka zwróciła uwagę przede wszystkim na te aspekty ich twórczości i działalności, które służyły celom sformułowanym w statucie Towarzystwa.
  • Piotr ŻMIGRODZKI: Działalność wydawnicza Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego
    W artykule przedstawiono najważniejsze dokonania wydawnicze Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego w latach 1920-2010. Omówiono serie wydawnicze: Biblioteczkę TMJP, Serię Małych Słowników, Książeczki Staropolskie, a także inne ważniejsze publikacje Towarzystwa. Jako załącznik dodano do artykułu pełny wykaz wydawnictw Towarzystwa.
  • Joanna KULWICKA-KAMIŃSKA: Z problematyki przekładu biblijnych i koranicznych nazw aniołów oraz innych istot duchowych
    Celem artykułu jest analiza przekładu nazw aniołów oraz istot duchowych z języka arabskiego na języki słowiańskie w piśmiennictwie Tatarów Wielkiego Księstwa Litewskiego w zestawieniu z ich nominacjami obecnymi w polskich przekładach Biblii. Jest to również próba ustalenia zakresu i charakteru zależności zachodzących między translacjami biblijnymi i koranicznymi oraz ukazania obrazu anioła wyłaniającego się z analizowanych tekstów źródłowych. Materiał źródłowy stanowią teksty zróżnicowane pod względem formalnym i czasowym, źródłem ekscerpcji słownictwa są bowiem zarówno polskie przekłady Koranu, jak i zabytki Tatarów Wielkiego Księstwa Litewskiego, pisane grafią arabską, wymagające transkrypcji i transliteracji, a także polskie przekłady Biblii z XVI i XVII wieku oraz współczesne.
  • Anna BOCHNAKOWA: O słowniku francuskich zapożyczeń we współczesnej polszczyźnie
    Tekst ma charakter informacji o opracowywanym obecnie słowniku wyrazów francuskiego pochodzenia we współczesnej polszczyźnie. Słownik będzie obejmował ok. 1500 jednostek – wyrazy zapożyczone bezpośrednio z francuskiego, przejęte za pośrednictwem innego języka, a także te, które wywodząc się z innych języków, do polszczyzny trafiły za pośrednictwem języka francuskiego i często zachowały formalne cechy tego języka. W aneksie zostaną ponadto pokazane wyrazy, które funkcjonują w tekstach polskich jako cytaty. Od innych słowników wyrazów obcych ma omawiane opracowanie odróżniać to, że częścią artykułu hasłowego będzie zwięzłe przedstawienie historii danego galicyzmu w języku polskim, a po polskiej części artykułu hasłowego zakończonej wskazaniem francuskiego etymonu będzie następowała część poświęcona temu właśnie wyrazowi francuskiemu (definicja, pochodzenie, pierwsze datowanie, zmiany znaczenia).
  • Jadwiga WANIAKOWA: Blajwas // blejwas - zagadkowa roślina lecznicza
    Artykuł dotyczy pochodzenia pol. gw. blajwas//blejwas jako nazwy rośliny leczniczej. Autorka próbuje zidentyfikować roślinę o tej nazwie, znaną także jako dzika cykoria. Po przeanalizowaniu wielu możliwych rozwiązań, biorąc pod uwagę argumenty historyczno-językowe i porównawcze oraz botaniczne, dochodzi do wniosku, że pol. gw. blajwas // blejwas odnosi się do cykorii podróżnika (Cichorium intybus L.).
  • Rafał ROSÓŁ: O pochodzeniu rzeczownika flejtuch
    Artykuł poświęcony jest etymologii rzeczownika flejtuch ‚niechluj’ (dawniej ‚opatrunek na ranę’ itd.). Autor krytycznie omawia dotychczasowe etymologie i stawia hipotezę, zgodnie z którą pol. flejtuch pochodzi z niemieckiego złożenia Vliestuch ‚chustka, kawałek materiału z włókniny’ (Vlies ‚runo owcze; włóknina’ i Tuch ‚sukno, chustka’).
  • Mirosława SIUCIAK: Przejawy dyskursu publicznego w dawnych tekstach prawnych
    Początki dyskursu publicznego, wyznaczającego podstawowe wartości dla funkcjonowania państwa oraz regulującego relacje między władzą a społeczeństwem, można dziś odtworzyć na podstawie najstarszych tekstów prawnych z XIV i XV w., zebranych w Kodeksie Dzikowskim. Przejawy dyskursu publicznego odnajdujemy w zawartych w kodeksie aktach prawnych, w których władca stanowiący normy powołuje się na dialog z poddanymi i wprowadzenie nowych uregulowań uzasadnia potrzebami społecznymi. W XVI wieku, kiedy rola króla zostaje ograniczona na rzecz instytucji sejmu, zwiększa się znacznie zakres debaty publicznej, w której uczestniczą przedstawiciele różnych stanów. Fakt ten znajduje językowy wyraz w aktach ustawodawczych, które zawierają często relacje z prowadzonych dyskusji oraz liczne poświadczenia ścierających się stanowisk.
  • Mariusz RUTKOWSKI: Od wiedzy o denotacie do definicji. Kilka uwag o definiowaniu w Słowniku metafor i konotacji nazw własnych
    Przedmiotem artykułu jest problem relacji między pozajęzykową wiedzą o obiekcie (denotacje nazwy własnej) a informacją zawartą w strukturze definicji przygotowywanego obecnie Słownika metafor i konotacji nazw własnych. Opracowanie ma charakter słownikowy, a zatem powinno się odnotowywać w nim jedynie te elementy wiedzy, które mają potwierdzenie w danych językowych (np. użyciach metaforycznych, frazeologizmach, derywatach). Powinny one znaleźć się w części definicyjnej, jednak w taki sposób, by nie powielać niezbędnych informacji na temat motywacji opisywanej wartości konotacyjnej. W artykule podane są próbki takich części definicji na przykładzie nazw Szwajcaria i Midas.
  • Małgorzata BEREND: O niektórych zastosowaniach metody gniazdowej (cz. 1)
    Wśród korzyści płynących ze stosowania metody gniazdowej wyróżnia się przede wszystkim te z zakresu słowotwórstwa synchronicznego. Ponieważ opis gniazdowy wyzyskuje kompleksowy materiał leksykalny, daje możliwość pełnego poznania systemu słowotwórczego polszczyzny, czemu sprzyja ustalenie zbioru wszystkich modeli słowotwórczych oraz technik derywacyjnych czy kombinatoryki formantów, ułatwia śledzenie motywacji w całych klasach gramatycznych albo węziej – w klasach semantyczno-leksykalnych. Szczególną zasługą tej metody jest ograniczenie swobody interpretacyjnej w analizie słowotwórczej poprzez odrzucenie wielomotywacyjności. Przydatność opisu zależności formalno-semantycznych w największych kompleksowych jednostkach języka nie ogranicza się jednak do systemu słowotwórczego, obserwuje się zastosowania tej metody w słowotwórstwie normatywnym, w glottodydaktyce czy w semantyce leksykalnej. Artykuł wpisuje się w cykl opracowań dowodzących, że opis gniazdowy może być uzupełnieniem kryteriów rozstrzygających o relacjach znaczeniowych między jednostkami języka, co bywa pomocne przy różnicowaniu polisemii i homonimii oraz przy orzekaniu o stopniu bliskości znaczeniowej leksemów.
  • Piotr ŻMIGRODZKI: Profesor Alina Kowalska (19 VIII 1932 – 3 I 2001) – w dziesięciolecie śmierci

KRONIKA

  • Piotr ŻMIGRODZKI: Posiedzenie Komisji Językoznawstwa PAN w Krakowie, poświęcone śp. prof. Krystynie Pisarkowej
  • Sylwia PRZĘCZEK-KISIELAK: Konferencja pt. Tendencje rozwojowe współczesnej polszczyzny a norma językowa (15-16 listopada 2010 r.)
  • Artur CZESAK: Walne Zgromadzenie Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego (15 listopada 2010 r.)