Słowa kluczowe
idiolekt
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł stanowi próbę porównania słownictwa trzech idiolektów potomków drobnej szlachty na Podolu ze słownictwem gwar chłopskich. Słownictwo idiolektów szlacheckich tradycyjnie jest podzielone na trzy grupy: wyrazy rodzime polskie, dublety leksykalne i zapożyczenia. W pierwszej grupie przedstawiono wyrazy ogólnopolskie, które w gwarach chłopskich mają swoje odpowiedniki w postaci zapożyczeń, a także wyrazów wspólnych polszczyźnie gwarowej czy dawnej oraz językom wschodniosłowiańskim. W drugiej grupie rozpatrywano dublety leksykalne, tj. wyrazy polskie używane paralelnie z wyrazami zapożyczonymi, korelacje i konteksty ich użycia. Trzecia grupa obejmuje wybrane zapożyczenia z języka ukraińskiego i rosyjskiego, wspólne polszczyźnie szlacheckiej i chłopskiej, nie mające synonimów ogólnopolskich. Studium pokazuje, że w wielu przypadkach wyraz (para wyrazowa) wymaga osobnego rozpatrzenia z uwzględnieniem rozmaitych czynników, takich jak kontekst, częstotliwość występowania, styl wypowiedzi itd. Polszczyzna szlachecka w zakresie słownictwa wydaje się jednak bardziej konserwatywna niż polszczyzna chłopska.
Bibliografia
Cechosz-Felczyk I. 2004: Słownictwo gwary Oleszkowiec i Hreczan (Greczan) na Podolu, Lexis, Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Dzięgiel E. 2003: Polszczyzna na Ukrainie. Zróżnicowanie języka polskiego na Ukrainie, Semper, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Golachowska E. 2006: Język i kultura mieszkańców wsi włościańskich i szlacheckich dawnej ziemi drohickiej na Podlasiu. Studium socjolingwistyczne, Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Krawczyk A. 2007: Zapożyczenia leksykalne w sytuacji wielojęzyczności. Ukrainizmy i rusycyzmy w gwarze Maćkowiec na Podolu, DiG, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Kurzowa Z. 1983: Polszczyzna Lwowa i kresów południowo-wschodnich do 1939 roku, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa–Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Nepop L. 2004: Łeksyczni osobływosti polśkych howirok na terytoriji Chmelnyćkoji ta Żytomyrśkoji obłastej, Wydawnyczo-polihraficznyj centr Kyjiwśkyj uniwersytet, Kyjiw.
Zobacz w Google Scholar
Paryl W. przy współpracy M. Mieszczankowskiej 2004: Słownik gwary przesiedleńców ze wsi Tuligłowy koło Komarna, Lexis, Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Rieger J. 2002a: O różnych rodzajach polszczyzny na Ukrainie (uwagi o języku polskich wsi i przysiółków szlacheckich), [w:] Studia dialektologiczne II, pod red. J. Okoniowej, B. Dunaja, Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków, s. 94–103.
Zobacz w Google Scholar
Rieger J. 2002b: Rodzaje polszczyzny, [w:] J. Rieger, I. Cechosz-Felczyk, E. Dzięgiel, Język polski na Ukrainie w końcu XX wieku, cz. 1, Semper, Warszawa, s. 22–6.
Zobacz w Google Scholar
Rieger J. 2004: Jak badać współczesne słownictwo kresowe?, [w:] Studia nad polszczyzną kresową, t. 11, Semper, Warszawa, s. 23–33.
Zobacz w Google Scholar
Rieger J. 2007: Przedmowa, [w:] Słownictwo gwarowe przesiedleńców z Ukrainy — słownik porównawczy kilku wsi w Tarnopolskiem, oprac. z materiałów zebr. pod kier. W. Paryla przez K. Czarnecką, D. Kowalską, E. Rudolf-Ziółkowską, pod red. J. Riegera, Lexis, Kraków, s. 7–10.
Zobacz w Google Scholar
Rieger J. 2007 (red.): Słownictwo gwarowe przesiedleńców z Ukrainy — słownik porównawczy kilku wsi w Tarnopolskiem, oprac. z materiałów zebr. pod kier. W. Paryla przez K. Czarnecką, D. Kowalską, E. Rudolf-Ziółkowską, Lexis, Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Rieger J. 2008: Zapożyczenia, [w:] Słownictwo kresowe. Studia i materiały, pod red. J. Riegera, DiG, Warszawa, s. 270–6.
Zobacz w Google Scholar
SG: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 1–15, Warszawa 1880–1902.
Zobacz w Google Scholar
SGPKarł: J. Karłowicz, Słownik gwar polskich, t. 1–6, Kraków 1900–1911.
Zobacz w Google Scholar
SJPDor: Słownik języka polskiego, pod red. W. Doroszewskiego, t. 1–11, Warszawa 1958–1969.
Zobacz w Google Scholar
SW: Słownik języka polskiego, pod red. J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedźwiedzkiego, t. 1–8, Warszawa 1900–1927.
Zobacz w Google Scholar