Abstrakt
Among Polish names of women which hold the highest rank in the value system are those denoting ‘mother’, as well as ‘heroine’, the religious ‘martyress’, and the relatively recent ‘diva’, among others. The name matrona (‘matron’) derives from the Latin mater. It has occurred since the early Middle Ages in Latin texts found on Polish territories, from which it has been incorporated into the Polish language. The word had its moment of fame in the Romantic period. Nowadays, it is almost out of use. Dama (‘lady’) stems from the Latin domina, a word which had found its place in many European languages, mostly as a honorific title. It had been reformulated and shortened in Latin; then in some Romance languages it took the form similar to donna. It was probably transferred into Polish from the French dame in the 17th century. It continues to be widely used at present, most significantly so in the phrase denoting the ‘first lady’ (the equivalent of the Italian prima donna). Matrona is a word which represents moral values, while ‘lady’ connotes representative and social ones.
Bibliografia
Bańkowski A. 2000: Etymologiczny słownik języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
Zobacz w Google Scholar
Bielińska-Gardziel I. 2009: Stereotyp rodziny we współczesnej polszczyźnie, Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Boorstin D. 1971: The image. A guide to pseudo-events in America, Vintage Books, New York.
Zobacz w Google Scholar
Boryś W. 2005: Słownik etymologiczny języka polskiego, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Calepinus A. 1588: Dictionarium decem linguarum, Lugdunum, wyd. 2, Bazylea 1605.
Zobacz w Google Scholar
Grzegorczykowa R. 2012: O rozumieniu prototypu i stereotypu we współczesnych teoriach semantycznych, [w:] id., Świat widziany przez słowa. Szkice z semantyki leksykalnej, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, s. 11–17.
Zobacz w Google Scholar
Knapski G. (Cnapius) 1621: Thesaurus Polono-latino-graecus, Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Kopia H. 1926: Kieszonkowy słownik języków łacińskiego i polskiego, cz. 1: Słownik łacińsko-polski według słownika Hermana Mengego, Langenscheidt, Berlin-Schöneberg.
Zobacz w Google Scholar
Krawczuk A. 1994: Kronika starożytnego Rzymu, Iskry, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Kumaniecki K. 1979: Słownik łacińsko-polski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Łaziński M. 2012: Wyraz „kobieta” w kolokacjach korpusowych. Konotacje dawniejsze i współczesne, [w:] Oblicza płci. Język, kultura, edukacja, red. M. Karwatowska, J. Szpyra-Kozłowska, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, s. 73–85.
Zobacz w Google Scholar
Menge H. 1914: Taschenwörterbuch der lateinischen und deutschen Sprache, Langenscheidt, Berlin-Schöneberg.
Zobacz w Google Scholar
Kurcz I. i in. (oprac.) 1990: Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej, Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Meyer-Lübke W. 1911: Romanisches etymologisches Wörterbuch, Winter, Heidelberg 1911, s. 211–212.
Zobacz w Google Scholar
Rojczyk A. 2012: Stereotypy dotyczące płci w badaniach primingowych, [w:] Oblicza płci. Język, kultura, edukacja, red. M. Karwatowska, J. Szpyra-Kozłowska, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, s. 105–115.
Zobacz w Google Scholar
Siatkowska E. 2012: Konkurencja czynników zewnętrznych i wewnętrznych w tworzeniu polskich i czeskich feminatiwów, [w:] Oblicza płci. Język, kultura, edukacja, red. M. Karwatowska, J. Szpyra-Kozłowska, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, s. 129–138.
Zobacz w Google Scholar
Siatkowska E. w druku: Dlaczego mężczyzna się żeni, a kobieta wychodzi za mąż (Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej XLVIII).
Zobacz w Google Scholar
Szymczak M. 1966: Nazwy stopni pokrewieństwa i powinowactwa rodzinnego w historii i dialektach języka polskiego, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Walde A. 1954: Lateinisches etymologisches Wörterbuch, t. 2, Winter, Heidelberg.
Zobacz w Google Scholar
Waszakowa K. 2012: Złożony charakter procesów włączania elementów obcych do języka na przykładzie zapożyczenia „celebryta”, [w:] Odkrywanie znaczeń w języku, red. A. Mikołajczuk, K. Waszakowa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, s. 290–306.
Zobacz w Google Scholar