Słowa kluczowe
język urzędowy
historia urzędowej odmiany polszczyzny
Kodeks Napoleona – przekłady polskie
terminologia prawna
Jak cytować
Abstrakt
W artykule podjęto temat znaczenia Kodeksu Napoleona dla kształtowania się urzędowej odmiany języka w dobie nowopolskiej. Takie czynniki, jak: oderwanie od rodzimych tradycji prawnych, konieczność adaptacji obcych pojęć, systematyzacja przepisów prawa czy wymóg sporządzania dużej liczby dokumentów, wywołały istotne przeobrażenia w polskiej terminologii prawnej, w zakresie gatunków urzędowo-kancelaryjnych, a także w stylu wypowiedzi prawnej. Są to obszary badań w niewielkim stopniu obecne w dotychczasowym dyskursie historycznojęzykowym. Do ich naukowej analizy motywują opinie o roli Kodeksu Napoleona w procesie podtrzymywania kulturowej i narodowej tożsamości w okresie rozbiorów.
Bibliografia
Betańska E. 2011: Code Civil français et Kodeks Cywilny polonais, „Comparative Legilinguistics”, vol. 8, s. 9–18 (online: legilinguistics.amu.edu.pl, dostęp: 7.09.2015).
Zobacz w Google Scholar
Bizior R. 2015: Akt znania – dawny gatunek urzędowy jako świadectwo porządku prawnego, „Roczniki Humanistyczne” LXIII, z. 6, s. 133–150.
Zobacz w Google Scholar
Daniłowicz I. 1905: Kodeks Napoleona w porównaniu z prawami polskiemi i litewskiemi. Rozprawa opracowana w roku 1818 na temat zadany przez Radę b. Uniwersytetu Wileńskiego z autografu znajdującego się w dziale rękopisów Biblioteki Cesarskiej Publicznej w Petersburgu wydał Aleksander Kraushar, Księgarnia Jana Fiszera, Warszawa (online: ebuw. uw.edu.pl).
Zobacz w Google Scholar
Dunin-Dudkowska A. 2010: Akt notarialny jako gatunek wypowiedzi, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej, Lublin.
Zobacz w Google Scholar
F.W. 1809: Synonimy polskie. Ugoda, umowa; kontrakt, tranzakcja, zgoda, komplanacja, „Pamiętnik Warszawski”, t. 2, s. 205–207 (online: ebuw.uw.edu.pl).
Zobacz w Google Scholar
Gajda S. 2001: Historia XX-wiecznej polszczyzny literackiej i jej odmian stylowych, [w:] Polszczyzna XX wieku. Ewolucja i perspektywy rozwoju, red. S. Dubisz, S. Gajda, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa, s. 175–192.
Zobacz w Google Scholar
Gloger Z. 1900: Encyklopedia staropolska ilustrowana, t. 1, [bw.], Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Groicki B. 1575: Tytuły prawa majdeburskiego do Porządku i do Artykułów pierwej po polsku wydanych [...], Łukasz Andrysowicz, Kraków (online: dbc.wroc.pl).
Zobacz w Google Scholar
Grynwaser H. 1951: Kodeks Napoleona w Polsce, [w:] tenże, Pisma, t. 1, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, s. 13–172.
Zobacz w Google Scholar
Klemensiewicz Z. 1974/1985: Historia języka polskiego, cz. 3: Doba nowopolska (od ósmego dziesięciolecia XVIII wieku do r. 1939), Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Krzesimowski M. 1912: Prawa języka polskiego w instytucjach publicznych. Wykład popularny, nakładem „Narodu”, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Kuć J. 2012: Akty uszanowania i pozwolenia na zawarcie małżeństwa jako umowy intertekstualne, „Białostockie Archiwum Językowe” 12, s. 91–98.
Zobacz w Google Scholar
Kuć J. 2013: Polszczyzna łukowskich aktów notarialnych z początku XIX wieku, Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach, Siedlce.
Zobacz w Google Scholar
Malinowska E. 1995: Styl urzędowy, [w:] Przewodnik po stylistyce polskiej, red. S. Gajda, Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Opolskiego, Opole, s. 431–448.
Zobacz w Google Scholar
Posner S. 1912: Polska a Kodeks Napoleona, „Krytyka”, t. 35, s. 13–24 (online: wbc.poznan.pl).
Zobacz w Google Scholar
Rosner A. 2007: Zmagania z językiem prawa. Przykład polskiego przekładu Kodeksu Napoleona w Księstwie Warszawskim, [w:] Współczesny język prawny i prawniczy, red. A. Niewiadomski, A. Mróz, M. Pawelec, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski, Warszawa, s. 9–22.
Zobacz w Google Scholar
Skubalanka T. 1984: Historyczna stylistyka języka polskiego. Przekroje, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar
Smoleński W. 1925: Spory o przekład polski Kodeksu Napoleona, [w:] tenże, Studia historyczne, Gebethner i Wolff, Warszawa, s. 232–238.
Zobacz w Google Scholar
Sójka-Zielińska K. 2007: Kodeks Napoleona. Historia i współczesność, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Szaniawski F.K. 1809: O obywatelstwie, „Pamiętnik Warszawski”, t. 1, s. 226–233 (online: ebuw.uw.edu.pl).
Zobacz w Google Scholar
Szczepankowska I. 2015: Odmiana urzędowa polszczyzny w dobie staro- i średniopolskiej na tle innych języków i stylów funkcjonalnych, „Poradnik Językowy”, z. 3, s. 7–25.
Zobacz w Google Scholar
Walczak B. 1999: Zarys dziejów języka polskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar
Wojtak M. 1993: Styl urzędowy, [w:] Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Wiedza o Kulturze, Wrocław, s. 135–145.
Zobacz w Google Scholar
Wołodkiewicz W. 2008: 200 lat Kodeksu Napoleona w Polsce – od nienawiści do miłości, „Palestra” 1–2, s. 141–146 (online: palestra.pl, dostęp: 8 września 2015).
Zobacz w Google Scholar
Woźniak E. 2014: Dziedzictwo staropolskie czy spuścizna zaborów – o składni języka urzędowego, „Poradnik Językowy”, z. 5, s. 43–53.
Zobacz w Google Scholar
Woźniak E. 2015: Ciągłość i zmiana – język urzędowy w dobie nowopolskiej, „Poradnik Językowy”, z. 3, s. 26–41.
Zobacz w Google Scholar
Woźniak E. 2016: Prawdy i mity o języku urzędowym w dobie nowopolskiej, [w:] W kręgu dawnej polszczyzny, red. M. Mączyński, E. Horyń, E. Zmuda, t. 1, Akademia Ignatianum, Wydawnictwo WAM, Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Wróblewski B. 1948: Język prawny i prawniczy, Polska Akademia Umiejętności, Kraków.
Zobacz w Google Scholar
X.S. [Franciszek Ksawery Szaniawski] 1809: O tłumaczeniu Kodeksu Napoleona w polskim języku, „Pamiętnik Warszawski”, t. 3, s. 52–60 (online: ebuw.uw.edu.pl).
Zobacz w Google Scholar