Słowa kluczowe
wielowarstwowość
tytuły
marginalia
kopista
Rozmyślanie przemyskie
Jak cytować
Abstrakt
Zaprezentowane w artykule analizy przynoszą dowód na obecną już w nauce tezę, że znaczna część tytułów w Rozmyślaniu przemyskim pojawiła się w tym tekście w drodze jego kolejnych przekształceń i uzupełnień. Autorzy wskazali oprócz licznych argumentów lingwistycznych także zbiór poszlak innej natury: źródłoznawczych i tekstologicznych. Inkorporacja tytułów do tekstu Rozmyślania przemyskiego była zjawiskiem w tym tekście powszechnym, najczęściej polegała na wciągnięciu do tekstu notatek marginalnych, wpisanych tam zapewne po to, by łatwiej przeszukiwać ten ogromny tekst. Geneza części z nich polegała na wybraniu z tekstu reprezentacyjnego dla treści fragmentu i umieszczeniu go w postaci niezmienionej lub jego parafrazy na marginesie, skąd po kolejnych przekształceniach trafiał on z powrotem do tekstu. Artykuł uświadamia, jak specyficznym i odrębnym obiektem badań jest tekst staropolski, zwłaszcza wielowarstwowy. Tytuły w nim nie są funkcjonującym samodzielnie komunikatem pozostającym w wyłącznie symbolicznym związku z tekstem, nie muszą pochodzić od autora, mogą tekst dezintegrować, mogą też pozostawać z nim w związku nie tylko treściowym, ale i składniowym. Autorzy pokazują, że tylko łączne stosowanie narzędzi z wielu dziedzin (językoznawstwa, źródłoznawstwa, tekstologii, teologii) może przybliżać nas do coraz precyzyjniejszego opisu procesu twórczego, którego końcowym efektem jest taki tekst.
Bibliografia
Borowiec K. 2014: Fenomen XV-wiecznych rot kościańskich. Wymiany leksykalne, „Ogrody Nauk i Sztuk”, z. 4, s. 566–573.
Zobacz w Google Scholar
Brückner A. 1903: Literatura religijna w Polsce średniowiecznej, cz. 2: Pismo Święte i apokryfy, Skład główny w Księgarni Gebethnera i Wolffa, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Krążyńska Z., Mika T., Słoboda A. 2015: Składnia średniowiecznej polszczyzny. Część I: Konteksty – metody – tendencje, Wydawnictwo Rys, Poznań.
Zobacz w Google Scholar
Kuźmicki M. 2015: Wydanie Wielkopolskich rot sądowych w świetle najnowszych ustaleń badawczych, „LingVaria”, nr 2, s. 205–220.
Zobacz w Google Scholar
Masłej D. w druku: Ojcze nasz w Rozmyślaniu przemyskim, [w:] Rozmyślanie przemyskie – świadectwo średniowiecznej kultury religijnej i językowej, red. J. Bartmiński, A. Timofiejew, Przemyśl.
Zobacz w Google Scholar
Mazurkiewicz R. 2007: Kilkanaście dalszych uzupełnień do źródeł „Rozmyślania przemyskiego”, [w:] Amoenitates vel lepores philologiae, red. R. Laskowski, R. Mazurkiewicz, Instytut Języka Polskiego PAN, Lexis, Kraków, s. 198–201.
Zobacz w Google Scholar
Mika T. 2002: Maryja, Jezus, Bóg w Rozmyślaniu przemyskim. O nazywaniu osób, Wydawnictwo WiS, Poznań.
Zobacz w Google Scholar
Mika T. 2004: Tytuły w „Rozmyślaniu przemyskim”. Część I – struktura, [w:] Język religijny dawniej i dziś, t. 1, red. S. Mikołajczak, T. Węcławski, Wydawnictwo „Poznańskie Studia Polonistyczne”, Poznań, s. 309–317.
Zobacz w Google Scholar
Mika T. 2006: Tytuły w „Rozmyślaniu przemyskim”. Część II – stylistyczne ukształtowanie, [w:] Język religijny dawniej i dziś, t. 2, red. S. Mikołajczak, T. Węcławski, Wydawnictwo „Poznańskie Studia Polonistyczne”, Poznań, s. 221–228.
Zobacz w Google Scholar
Mika T. 2009: Interpunkcja „Kazań świętokrzyskich” a ich składnia i styl, [w:] „Kazania świętokrzyskie”. Nowa edycja. Nowe propozycje badawcze, red. P. Stępień, Biblioteka Narodowa, Warszawa, s. 70–76.
Zobacz w Google Scholar
Mika T. 2013: Genetyczna wielowarstwowość i złożoność tekstów staropolskich a ich badania historycznojęzykowe. Rekonesans, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” LXVIII, s. 131–146.
Zobacz w Google Scholar
Mika T. 2015a: Problemy z Rozmyślaniem przemyskim. Formułowanie sądów ogólnych a wielowarstwowość średniowiecznego tekstu, „LingVaria”, nr specjalny, s. 87–104.
Zobacz w Google Scholar
Mika T. 2015b: Tekst staropolski jako odmienny obiekt badań? W poszukiwaniu narzędzi opisu, „LingVaria”, nr 2, s. 235–250.
Zobacz w Google Scholar
Mika T., Rojszczak-Robińska w druku, Kanon wiedzy o Rozmyślaniu przemyskim, [w:] Rozmyślanie przemyskie – świadectwo średniowiecznej kultury religijnej i językowej, red. J. Bartmiński, A. Timofiejew, Przemyśl.
Zobacz w Google Scholar
Mika T., Twardzik W. 2011: Jak zagadkowe cztery tytuły rozdziałów w „Rozmyślaniu przemyskim” pozwalają wyobrażać sobie jego zagubiony autograf, [w:] Schnittpunkt Slavistik. Ost und West im wissenschaftlichen Dialog. Festgabe für Helmut Keipert zum 70. Geburtstag, red. I. Podtergera, V & R Unipress, Bonn University Press, Göttingen.
Zobacz w Google Scholar
Pisarkowa K. 1984: Historia składni języka polskiego, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar
Rojszczak-Robińska D. 2010a: „O łotrze przeklęty, o zdrajca niewierny, o wilku chwatający”... – zwroty do postaci w Rozmyślaniu przemyskim jako inny obszar tekstu, „Terminus”, nr 2, s. 63–79.
Zobacz w Google Scholar
Rojszczak-Robińska D. 2010b: Spowiedź Judasza, czyli o nieznanym staropolskim kazaniu ukrytym w tekście apokryfu, [w:] Memoriale Domini. Księga pamiątkowa dedykowana księdzu profesorowi Jerzemu Stefańskiemu w 70. rocznicę urodzin, red. M. Olczyk, W. Radecki, Prymasowskie Wyższe Seminarium Duchowne, Gniezno, s. 529–545.
Zobacz w Google Scholar
Rojszczak-Robińska D. 2012: Jak pisano Rozmyślanie przemyskie, Wydawnictwo Rys, Poznań.
Zobacz w Google Scholar
Rojszczak-Robińska D. 2015: Łacińskie źródła Rozmyślania przemyskiego. Pytania, problemy, perspektywy, [w:] Jak badać teksty staropolskie, red. T. Mika, D. Rojszczak-Robińska, O. Stramczewska, „Staropolskie Spotkania Językoznawcze” 1, Wydawnictwo Rys, Poznań, s. 135–172.
Zobacz w Google Scholar
Rojszczak-Robińska D. w druku: Staropolskie pasje w perspektywie źródłowej, językowej, fabularnej. Od podobieństwa do pokrewieństwa, Poznań.
Zobacz w Google Scholar
Siwińska M. 2014: Jak tłumaczono Rozmyślanie przemyskie. Próba odwrócenia perspektywy, „Kwartalnik Językoznawczy”, nr 2, s. 13–23.
Zobacz w Google Scholar
SStp: Słownik staropolski, red. S. Urbańczyk, t. 1–9, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, Wrocław–Warszawa–Kraków 1953–1987, t. 10–11, Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków 1988–2002.
Zobacz w Google Scholar
Stramczewska O. 2014: Interpunkcja transkrypcji. Znad „Rozmyślania przemyskiego”, Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin.
Zobacz w Google Scholar
Stramczewska O. 2015: Ślady wielowarstwowości w Rozmyślaniach dominikańskich, [w:] Jak badać teksty staropolskie, red. T. Mika, D. Rojszczak-Robińska, O. Stramczewska, „Staropolskie Spotkania Językoznawcze” 1, Wydawnictwo Rys, Poznań, s. 191–202.
Zobacz w Google Scholar
Twardzik W. 1997: O uważniejszym aniżeli dotychmiast tekstu staropolskiego czytaniu i jakie z niego pożytki płyną rozprawa śliczna i podziwienia godna, Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN, Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Twardzik W. 2004: O uporczywszym niż dotąd ciągnięciu za ogon zdań średniowiecznych aż do ich wiernego końca, maszynopis (referat wygłoszony podczas konferencji XIV Kolokwium Językoznawcze „Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny”, Ciążeń, 21–23 marca 2004).
Zobacz w Google Scholar
Wydra W. 1998: Historyczny i kodykologiczny opis rękopisu, [w:] Rozmyślanie przemyskie. Transliteracja, transkrypcja, podstawa łacińska, niemiecki przekład, wyd. F. Keller, W. Twardzik, t. 1, U.W. Weiher, Freiburg i. Br.
Zobacz w Google Scholar