Jak czasownik chajzerować wszedł do polszczyzny? O werbalnych derywatach odantroponimicznych i najnowszych tendencjach w zakresie apelatywizacji nazw własnych
PDF

Słowa kluczowe

słowotwórstwo
apelatywizacja
antroponimy
neologizmy
media społecznościowe

Jak cytować

Galewska, K. (2021). Jak czasownik chajzerować wszedł do polszczyzny? O werbalnych derywatach odantroponimicznych i najnowszych tendencjach w zakresie apelatywizacji nazw własnych. Język Polski, (4), 100–111. https://doi.org/10.31286/JP.101.4.8

Abstrakt

Artykuł jest poświęcony zjawisku tworzenia wyrazów pospolitych na bazie nazw własnych. Jego główny cel stanowi zaprezentowanie najnowszych derywatów odantroponimicznych, popularnych w mediach społecznościowych w 2020 roku. Omawiane neologizmy zostały przedstawione na tle nowych tendencji w zakresie apelatywizacji nazw własnych w polszczyźnie: procesów produktywnych już na przełomie wieków, jak również prawidłowości zaznaczających się dopiero w ostatnich latach. Należą do nich między innymi: zmiana treści konotowanych przez określone formanty tworzące derywaty odnazewnicze, wzrost aktywności imion jako podstaw derywacyjnych oraz znaczny przyrost czasowników odonimicznych. Leksemy takie jak januszować, chajzerować, górniakować czy kukizować wskazują na kształtowanie się modelu słowotwórczego w postaci antroponimicznego rdzenia i przyrostka tematycznego -ować. Świadczą one również o upowszechnianiu się mechanizmów słowotwórstwa analogicznego oraz nieprzeciętnej kreatywności językowej polskich internautów, której specyfika także stanowi przedmiot uwagi.

https://doi.org/10.31286/JP.101.4.8
PDF

Bibliografia

Berend M. 2007: Nazwiska polityków jako baza derywacyjna, [w:] A. Cieślikowa, B. Czopek-Kopciuch, K. Skowronek (red.), Nowe nazwy własne – nowe tendencje badawcze, PANDIT, Kraków, s. 287–296.

Burkacka I. 2020: Janusze, halyny, sebixy i karyny. Memy internetowe jako źródło nowych eponimów, „Poradnik Językowy”, z. 4, s. 21–34.

„Chajzerowanie” słowem roku 2020? Profesor Bralczyk przestrzega, „Wprost”, 9 stycznia 2020 (online: https://www.wprost.pl/prime-time/10287943/chajzerowanie-slowem-roku-2020-profesor-bralczyk-przestrzega.html, dostęp: 1 września 2020).

Dereń B. 2005: Pochodne nazw własnych w słowniku i w tekście, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole.

Długosz-Kurczabowa K. 1990: Apelatywizacja biblijnych nazw własnych w języku polskim, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.

GargamelVlog, Błędne Koło Filipa Chajzera (online: https://www.youtube.com/watch?v=YHpbUFJowoI, dostęp: 1 września 2020).

Jadacka H. 2001: System słowotwórczy polszczyzny (1945–2000), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Kaleta Z. 1998: Teoria nazw własnych, [w:] E. Rzetelska-Feleszko (red.), Polskie nazwy własne. Encyklopedia, Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN, Warszawa–Kraków, s. 15–36.

Kłaczyńska A. 2017: Odantroponimiczne derywaty pochodzenia angielskiego, „Poradnik Językowy”, z. 4, s. 63–74.

Krzysztof Dz Stand up, post z 17 listopada 2020 (online: https://www.facebook.com/krzysztofdz.standup/posts/2816622921956667?__tn__=-R, dostęp: 30 listopada 2020).

Krzysztof Dz Stand up, post z 18 listopada 2020 (online: https://www.facebook.com/krzysztofdz.standup/posts/2817443585207934?__tn__=-R, dostęp: 30 listopada 2020).

Kucharzyk R. 2008: Miejsce apelatywizacji we współczesnych badaniach językoznawczych, „Poradnik Językowy”, z. 9, s. 54–63.

Lech-Kirstein D. 2015: Zwrot kulturowy w badaniach onomastycznych, „Poznańskie Spotkania Językoznawcze” 30, s. 85–95.

Lubaś W. 1973: Onomastyka w systemie językowym (na przykładach słowiańskich), „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Prace Językoznawcze” II, s. 7–25.

Marcinkiewicz R. 2003: Lepper, lepperiada, lepperyzmy, „Poradnik Językowy”, z. 6, s. 51–61.

Masłowska E. 1991: Z problemów pejoratywizacji lub melioracji nazw własnych użytych w funkcji appellatiwów, „Język a Kultura”, z. 3, s. 29–41.

Miejski słownik slangu (online: https://www.miejski.pl/slowo-Chajzerowa%C4%87, dostęp: 1 września 2020).

Milewska B. 2019: Ze zjawisk słowotwórstwa analogicznego: odjaniepawlać, odjaniepawlać się, [w:] E. Rogowska-Cybulska, A. Lica, E. Badyda (red.), Wokół słów i znaczeń VIII: Słowotwórstwo apelatywne i onomastyczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk, s. 123–132.

Pajewska E. 2005: Rzeczowniki pospolite od nazw własnych w ujęciu leksykograficznym (na podstawie „Uniwersalnego słownika języka polskiego” pod redakcją S. Dubisza), [w:] J. Ignatowicz-Skowrońska (red.), Nazewnictwo na pograniczach, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin, s. 65–77.

Piela A. 2001: Osobowe nomina propria jako podstawy słowotwórcze derywatów, „Poradnik Językowy”, z. 8, s. 28–40.

Reżyser Życia, odpowiadam na dramę z Wardęgą i Gargamelem (online: https://www.youtube.com/watch?v=WS1arRT9bMs&ab_channel=Re%C5%BCyser%C5%BBycia&fbclid=IwAR3wItkyzVuYFaFCNmaPSUpVtd0tnPoupycUhXX1VM6HHcgFr_F53_CkTRo, dostęp: 30 listopada 2020).

Rogowska-Cybulska E. 2019: Twixnijmy to razem... O derywatach czasownikowych w tekstach reklam, „Język Polski” XCIX, z. 2, s. 103–117.

Rutkowski M. 2007: Nazwy własne w strukturze metafory i metonimii. Proces deonimizacji, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn.

Rutkowski M., Skowronek K. 2020: Onomastyczna analiza dyskursu, Wydawnictwa Akademii Górniczo-Hutniczej, Kraków.

Siwiec A. 2017: O nacechowanych dyskursywnie użyciach nazw własnych w memach internetowych, [w:] D. Filar, P. Krzyżanowski (red.), Barwy słów. Studia lingwistyczno-kulturowe, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, s. 687–711.

Szymczak M. 1980: Właściwości znaczeniowe wyrazów utworzonych w języku polskim od nazw własnych, „Poradnik Językowy”, z. 3, s. 105–112.

Światusy, Szadź – co tam się odświadkowało! exŚwiadkowska recenzja serialu (cz1) #77 (online: https://www.youtube.com/watch?v=zEWbYXi8oMg, dostęp: 13 października 2020).

Vogule Poland, post z 10 lutego 2020 (online: https://www.facebook.com/vogulepoland/posts/2777891518974627, dostęp: 1 września 2020).

Wanicka J. 2020: Filip Chajzer straci pracę? Jest reakcja KRRiT na zachowanie prezentera „Dzień Dobry TVN”, 6 kwietnia 2020 (online: https://www.radiozet.pl/Rozrywka/Plotki/Filip-Chajzer-straci-prace-Jest-reakcja-KRRiT-na-zachowanie-prezentera-Dzien-Dobry-TVN, dostęp: 1 września 2020).

Waszakowa K. 2005: Przejawy internacjonalizacji w słowotwórstwie współczesnej polszczyzny, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.

Waszakowa K. 2017: Kognitywno-komunikacyjne aspekty słowotwórstwa. Wybrane zagadnienia opisu derywacji w języku polskim, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.

Waszakowa K. 2019: Internacjonalizacja w słowotwórstwie polszczyzny przełomu XX i XXI wieku jako przykład jednostronnych kontaktów językowych, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, z. 75, s. 179–193.

Skip to content