Dwa sposoby wyrażania limitatywności w języku polskim

Abstrakt

Limitatywność to językowe przedstawienie sytuacji, której trwanie jest przerwane tj. ograniczone do jakiegoś odcinka czasowego. Takie ograniczenie nie implikuje możliwości osiągnięcia granicy końcowej i powstania nowej sytuacji. Zatem limitatywność różni się od teliczności. W języku polskim, limitatywność można wyrazić za pomocą połączenia prawie każdego czasownika niedokonanego z adverbium wyznaczającym miarę czasu. Istnieją także czasowniki dokonane, które mają znaczenie limitatywne. Są to głównie derywaty czasownikowe z przedrostkiem po- i prze-. Autor artykułu proponuje analizę tych sposobów wyrażenia aspektowego znaczenia limitatywnego na poziomie semantycznym i składniowym, powołując się m.in. na dane zaczerpnięte z Narodowego Korpusu Języka Polskiego (NKJP). Kategorię aspektu uznaje się za kategorię semantyczną pozwalającą na przedstawienie sytuacji wyrażanej przez czasownik z punktu widzenia rozwoju tej sytuacji, jej trwania, jej faz czy powtarzalności. Ta definicja nie tylko nie ogranicza się do aspektu języków słowiańskich, ale pozwala też na poddanie analizie zarówno gramemy jak i leksemy werbalne oraz inne elementy językowe o znaczeniu czasowo-aspektowym.