Panu Bogu świeczkę i diabłu ogarek, czyli o wyważeniu pomiędzy cechami słownikowymi i gramatycznymi jednostek wielowyrazowych
Słowa kluczowe
frazeologizm
fleksja
leksykografia elektroniczna
Jak cytować
Abstrakt
Wielowyrazowe jednostki leksykalne plasują się na pograniczu słownika i gramatyki. Potwierdzeniem ich leksykalnego charakteru jest odrębność znaczeniowa względem znaczeń ich składników. Z punktu widzenia gramatyki tego typu połączenia nie różnią się zwykle od regularnych konstrukcji syntaktycznych. Studia nad ich właściwościami potwierdzają, że wielowyrazowe jednostki leksykalne wymagają osobnych systematycznych badań, by ich opis był równie dokładny jak leksemów. Odpowiednim miejscem do zdania z tego sprawy są słowniki. Postulat jawnego i dokładnego opisu jednostek wielowyrazowych realizuje zaprezentowany w artykule Słownik gramatyczny jednostek wielowyrazowych, który oprócz paradygmatów w postaci tabel podaje wprost także inne cechy gramatyczne jednostek.
Bibliografia
Baldwin T., Kim S.N. 2010: Multiword expressions, [w:] N. Indurkhya, F.J. Damerau (red.), Handbook of Natural Language Processing, CRC Press, Boca Raton, s. 267–292.
Zobacz w Google Scholar
Bańko M. 2001: Z pogranicza leksykografii i językoznawstwa, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Bień J. S., Saloni Z. 1982: Pojęcie wyrazu morfologicznego i jego zastosowanie do opisu fleksji polskiej (wersja wstępna), „Prace Filologiczne” XXXI, s. 31–45.
Zobacz w Google Scholar
Bogusławski A. 1976: O zasadach rejestracji jednostek języka, „Poradnik Językowy”, z. 8, s. 356–364.
Zobacz w Google Scholar
Bogusławski A. 1989: Uwagi o pracy nad frazeologią, [w:] Z. Saloni (red.), Studia z polskiej leksykografii współczesnej, t. 3, Dział Wydawnictw Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, Białystok, s. 13–30.
Zobacz w Google Scholar
Bogusławski A., Danielewiczowa M. 2005: Verba polona abscondita. Sonda słownikowa III, Elma Books, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Bogusławski A., Garnysz-Kozłowska T. 1979: Addenda do frazeologii polskiej. Zeszyt wstępny, Linguistic Research, Carbondale–Edmonton.
Zobacz w Google Scholar
Bogusławski A., Wawrzyńczyk J. 1993: Polszczyzna, jaką znamy. Nowa sonda słownikowa, Katedra Lingwistyki Formalnej, Uniwersytet Warszawski, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Bojałkowska K. 2021: Tryb rozkazujący – uwagi o definiowaniu pojęcia i zakresie jego użycia w opisach systemu fleksyjnego współczesnego języka polskiego, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, t. 28, nr 2, s. 195–212.
Zobacz w Google Scholar
Chlebda W. 2003: Elementy frazematyki. Wprowadzenie do frazeologii nadawcy, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu, Opole.Chlebda W. 2010: Nieautomatyczne drogi dochodzenia do reproduktów wielowyrazowych, [w:] W. Chlebda (red.), Na tropach reproduktów. W poszukiwaniu wielowyrazowych jednostek języka, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole, s. 15–35.
Zobacz w Google Scholar
Czerepowicka M. 2011: Toposław jako narzędzie znakowania jednostek wieloczłonowych, [w:] I. Matusiak-Kempa, S. Przybyszewski (red.), Nowe zjawiska w języku, tekście, komunikacji III. Kontekst a komunikacja, Centrum Badań Europy Wschodniej Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn, s. 28–35.
Zobacz w Google Scholar
Czerepowicka M. 2014: SEJF – Słownik elektroniczny jednostek frazeologicznych, „Język Polski” XCIV, z. 2, s. 116–129.
Zobacz w Google Scholar
Czerepowicka M. 2023: Wielowyrazowe jednostki leksykalne w polszczyźnie. Studium leksykograficzne, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Olsztyn.
Zobacz w Google Scholar
Czerepowicka M., Savary A. 2018: SEJF – A grammatical lexicon of Polish multiword expressions, [w:] Z. Vetulani, J. Mariani, M. Kubis (red.), Human Language Technology. Challenges for Computer Science and Linguistics, Springer International Publishing AG, Berlin, s. 59–73.
Zobacz w Google Scholar
Derwojedowa M., Rudolf M. 2003: Czy Burkina to dziewczyna i co o tym sądzą ich królewskie mości, czyli o jednostkach leksykalnych pewnego typu, „Poradnik Językowy”, nr 5, s. 39–49.
Zobacz w Google Scholar
Gruszczyński W., Laus-Mączyńska K., Rogowska M., Saloni Z., Szpakowicz S., Świdziński M. 1981: Stopień dokładności opisu słownikowego jako problem językoznawczy, [w:] Z. Saloni (red.), Dwa studia z polskiej leksykografii współczesnej, Dział Wydawnictw Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, Białystok, s. 7–60.
Zobacz w Google Scholar
ISJP: Inny słownik języka polskiego PWN, red. M. Bańko, t. 1–2, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000.
Zobacz w Google Scholar
Kieraś W., Marciniak M., Łaziński M., Woliński M., Bojałkowska K., Eźlakowski W., Kobyliński Ł., Komosińska D., Krasnowska-Kieraś K., Rudolf M., Tomaszewska A., Wołoszyn J., Zawadzka-Paluektau N. 2025: Korpus Współczesnego Języka Polskiego. Dekada 2011–2020, „Język Polski” CV, z. 2, s. 5–20.
Zobacz w Google Scholar
Kosek I., Czerepowicka M., Przybyszewski S. 2020: Verbel. Elektroniczny słownik paradygmatów polskich frazeologizmów czasownikowych. Teoria, problemy, prezentacja, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn.
Zobacz w Google Scholar
Kosek I., Przybyszewski S., Czerepowicka M. 2017: Realizacja pozycji podmiotu otwieranej przez zwrot frazeologiczny a jego paradygmat (na wybranych przykładach), „Prace Językoznawcze”, z. 19 (3), s. 113–122.
Zobacz w Google Scholar
KWJP: Marciniak M., Kieraś W., Bojałkowska K., Borkowski P., Borys M., Eźlakowski W., Guz W., Kobyliński Ł., Komosińska D., Krasnowska-Kieraś K., Łaziński M., Miernecka M., Nitoń B., Ogrodniczuk M., Rudolf M., Tomaszewska A., Woliński M., Wołoszyn J., Wójtowicz B., Wróblewska A., Zawadzka-Paluektau N., Korpus Współczesnego Języka Polskiego, Instytut Podstaw Informatyki PAN, Warszawa 2023 (online: https://kwjp.pl).
Zobacz w Google Scholar
Laskowski R. 2003: Peryferyjne funkcje polskiego imperatiwu, [w:] I. Bobrowski (red.), Anabasis. Prace ofiarowane Profesor Krystynie Pisarkowej, Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk, Lexis, Kraków, s. 153–158.
Zobacz w Google Scholar
Lewicki A.M. 1976: Wprowadzenie do frazeologii syntaktycznej. Teoria zwrotu frazeologicznego, Uniwersytet Śląski, Katowice.
Zobacz w Google Scholar
Lewicki A.M. 1986: Składnia związków frazeologicznych, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” XL, s. 75–83.
Zobacz w Google Scholar
Lewicki A.M., Pajdzińska A., Rejakowa B. 1987: Z zagadnień frazeologii. Problemy leksykograficzne, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Marciniak M., Rabiega-Wiśniewska J., Savary A., Woliński M., Heliasz C. 2009: Constructing an electronic dictionary of Polish urban proper names, [w:] M.A. Kłopotek, A. Przepiórkowski, S.T. Wierzchoń, K. Trojanowski (red.), Recent Advances in Intelligent Information Systems (Proceedings of the Balto-Slavonic Natural Language Processing Workshop, Kraków), Oficyna Akademicka EXIT, Warszawa, s. 743–749.
Zobacz w Google Scholar
Müldner-Nieckowski P. 2007: Frazeologia poszerzona. Studium leksykograficzne, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Müldner-Nieckowski P., Müldner-Nieckowski Ł. 2004: Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego, wyd. 2, Świat Książki, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
NKJP: Narodowy Korpus Języka Polskiego (online: www.nkjp).
Zobacz w Google Scholar
Przepiórkowski A., Bańko M., Górski R.L., Lewandowska-Tomaszczyk B. (red.) 2012: Narodowy Korpus Języka Polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Przepiórkowski A., Skwarski F., Hajnicz E., Patejuk A., Świdziński M., Woliński M. 2013: Modelowanie własności składniowych czasowników w nowym słowniku walencyjnym języka polskiego, „Polonica”, t. 33, s. 157–176.
Zobacz w Google Scholar
Sag I.A., Baldwin T., Bond F., Copestake A., Flickinger D. 2002: Multiword expressions: A pain in the neck for NLP, [w:] A. Gelbukh (red.), Computational Linguistics and Intelligent Text Processing. Third International Conference, CICLing 2002, Mexico City, Mexico, February 2002. Proceedings, Springer, Berlin – Heidelberg – New York, s. 1–15.
Zobacz w Google Scholar
Saloni Z. 2000: Wstęp do koniugacji polskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn.
Zobacz w Google Scholar
Saloni Z. 2007: O rodzaju gramatycznym rzeczowników typu „eminencja”, „Przegląd Humanistyczny”, t. 51, nr 1, s. 211–217.
Zobacz w Google Scholar
Savary A., Rabiega-Wiśniewska J., Woliński M. 2009: Inflection of Polish multi-word proper names with Morfeusz and Multiflex, [w:] M. Marciniak, A. Mykowiecka (red.), Aspects of Natural Language Processing, Lecture Notes in Computer Science, Springer-Verlag, Berlin, s. 111–141.
Zobacz w Google Scholar
Savary A., Zaborowski B., Krawczyk-Wieczorek A., Makowiecki F. 2012: SEJFEK — a lexicon and a shallow grammar of Polish economic multi-word units, [w:] M. Zock, R. Rapp (red.), Proceedings of the 3rd Workshop on Cognitive Aspects of the Lexicon (CogALex-III), a Workshop at COLING 2012, The COLING 2012 Organizing Committee, Indian Institute of Technology, Bombay, s. 195–214.
Zobacz w Google Scholar
SGJW: Słownik gramatyczny jednostek wielowyrazowych, koncepcja: M. Czerepowicka, M. Woliński (online: https://sgjw.clarin-pl.eu/).
Zobacz w Google Scholar
Skorupka S. 1952: Typy połączeń frazeologicznych, „Poradnik Językowy”, z. 5, s. 12–20.
Zobacz w Google Scholar
Skorupka S. 1953: Z zagadnień frazeologii. Bogactwo frazeologiczne języka, „Poradnik Językowy”, z. 8, s. 3–11.
Zobacz w Google Scholar
Węgrzynek K. 2018: Związki frazeologiczne i przysłowia w WSJP PAN, [w:] P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek (red.), Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków, s. 155–167.
Zobacz w Google Scholar
Woźniak M. 2017: Jak znaleźć igłę w stogu siana? Automatyczna ekstrakcja wielosegmentowych jednostek leksykalnych z tekstu polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków.
Zobacz w Google Scholar