Obraz słownika w oczach młodych użytkowników (na podstawie badań ankietowych)
Słowa kluczowe
stereotyp słownika
użytkownicy słowników
świadomość leksykograficzna
Jak cytować
Abstrakt
W artykule omówiono wyniki ankiety przeprowadzonej w latach 2020–2023 wśród studentów lingwistyki praktycznej i copywritingu. Respondenci wypowiadali się m.in. na temat funkcji pełnionych przez dzieła leksykograficzne, ich autorytetu, a także wpływu twórców i okoliczności powstania na zawartość słowników. Większość uczestników ankiety zgodziła się, że wszystkie lub choćby niektóre słowniki są wzorem poprawności językowej, obrazem swoich czasów, społeczeństwa i kultury, pomnikiem kultury narodowej i skarbcem przechowującym najlepszą odmianę języka. Najmniej osób podzieliło pogląd, że w słownikach opisany jest cały język. Z pisemnych wypowiedzi rocznika 2023 wynika, że za najbardziej przydatne na zajęciach z leksykografii uznali oni omówienie warsztatu leksykografa, wskazanie konkretnych słowników, z których warto korzystać, oraz trenowanie umiejętności korzystania z korpusów językowych.
Bibliografia
Adamska-Sałaciak A. 2012: Dictionary definitions: problems and solutions, „Studia Linguistica Universitatis Iagiellonicae Cracoviensis” 129, nr 4, s. 323–339 (online: https://doi.org/10.4467/20834624SL.12.020.0804).
Zobacz w Google Scholar
Algeo J. 1989a: Dictionaries as seen by the educated public in Great Britain and the USA, [w:] H. Steger, H.E. Wiegand (red.), Wörterbücher. Dictionaries. Dictionnaires. Ein internationales Handbuch zur Lexikographie, „Handbücher zur Sprachund Kommunikationswissenschaft” 5.1, de Gruyter, Berlin–New York, s. 28–34.
Zobacz w Google Scholar
Algeo J. 1989b: The image of the dictionary in the mass media: USA, [w:] H. Steger, H.E. Wiegand (red.), Wörterbücher. Dictionaries. Dictionnaires. Ein internationales Handbuch zur Lexikographie, „Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft” 5.1, de Gruyter, Berlin–New York, s. 34–38.
Zobacz w Google Scholar
Bańko M. 2001: Z pogranicza leksykografii i językoznawstwa, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Bańko M. 2003a: Poznaj słownik po okładce. Teksty informacyjno-reklamowe wydawców na okładkach słowników, „Poradnik Językowy”, z. 8, s. 3–21.
Zobacz w Google Scholar
Bańko M. 2003b: Słowniki ortograficzne w Polsce – fenomen socjologiczny, „Prace Filologiczne” XLVIII, s. 7–32.
Zobacz w Google Scholar
Bańko M. 2004: Popularne słowniki w popularnej prasie. Przyczynek do społecznego obrazu słownika, „Prace Filologiczne” XLIX, s. 7–21.
Zobacz w Google Scholar
Bańko M. 2016: Witold Doroszewski jako leksykograf i leksykolog, „Poradnik Językowy”, z. 1, s. 18–30.
Zobacz w Google Scholar
Bańko M. 2020: Z historii antyleksykografii, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa [wydanie uzupełnione 2021].
Zobacz w Google Scholar
Bańko M. w druku: Lexicographical portals: Polish, [w:] M.L. Greenberg (red.), Encyclopedia of Slavic languages and linguistics online (online: https://referenceworks.brill.com/display/db/eslo).
Zobacz w Google Scholar
Béjoint H. 1994: Tradition and innovation in modern English dictionaries, Clarendon Pr., Oxford.
Zobacz w Google Scholar
Bielińska M. 2008: O kulturze słownikowej, „Poradnik Językowy”, z. 1, s. 3–15.
Zobacz w Google Scholar
Bielska-Brodziak A., Tobor Z. 2014: O sposobach używania słowników, „Biuletyn Okręgowej Izby Radców Prawnych w Katowicach” 4, s. 21‒28.
Zobacz w Google Scholar
Bochenek K., Polański E., Szczepocka-Walas A. 2001: 10 Jubileuszowe Dyktando Ogólnopolskie: historia, wywiady, teksty, Literatura, Łódź.
Zobacz w Google Scholar
Bralewski D., 2012: Od przekładu do słownika. Korpus równoległy w redakcji słowników tłumaczeniowych, Oficyna Wydawnicza LEKSEM, Łask.
Zobacz w Google Scholar
Bray L. 1989: Le dictionnaire dans les mass-médias en France, [w:] H. Steger, H.E. Wiegand (red.), Wörterbücher. Dictionaries. Dictionnaires. Ein internationales Handbuch zur Lexikographie, „Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft” 5.1, de Gruyter, Berlin–New York, s. 38–46.
Zobacz w Google Scholar
Czelakowska A., Kubicka E., Klubińska M. 2016: Słowniki przed sądem. Wykorzystanie dzieł leksykograficznych w orzeczeniach sądowych, „LingVaria” 21, s. 45‒64 (online: https://doi.org/10.12797/LV.11.2016.21.05).
Zobacz w Google Scholar
Dobry słownik, red. Ł. Szałkiewicz, A. Czesak, S. Żurowski (online: https://dobryslownik.pl/).
Zobacz w Google Scholar
Doroszewski W. 1970/1982: Słownik – kuźnica myśli, [w:] tegoż, Język – myślenie – działanie. Rozważania językoznawcy, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 95–103.
Zobacz w Google Scholar
Dubois J. 1970/1985: Das Wörterbuch und der didaktische Text, tłum. L. Zgusta, [w:] L. Zgusta (red.), Probleme des Wörterbuchs, Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt, s. 115–135.
Zobacz w Google Scholar
ESDU: European Survey on Dictionary Use: Data Explorer (online: https://owid.shinyapps.io/ESDexplorer/; dostęp: 6–10 września 2024).
Zobacz w Google Scholar
Gawron-Zaborska M. 2001: „My ze słownikami nie dyskutujemy”, czyli o potrzebie rozwijania krytycyzmu studentów wobec słowników i innych źródeł, [w:] A. Kopczyński, U. Zaliwska-Okrutna (red.), Język rodzimy a język obcy. Komunikacja, przekład, dydaktyka, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, s. 191–197.
Zobacz w Google Scholar
Greenbaum S., Meyer C.F., Taylor J. 1984: The image of the dictionary for American college students, „Dictionaries. The Journal of the Dictionary Society of North America” 6, s. 31–52.
Zobacz w Google Scholar
Grzegorczyk P. 1967: Index Lexicorum Poloniae. Bibliografia słowników polskich, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Haß-Zumkehr U. 2001: Deutsche Wörterbücher – Brennpunkt von Sprach- und Kulturgeschichte, de Gruyter, Berlin–New York.
Zobacz w Google Scholar
Hatherall G. 1984: Studying dictionary use. Some findings and proposals, [w:] R.R.K. Hartmann (red.), LEXeter ‘83 Proceedings: Papers from International Conference on Lexicography at Exeter, 9–12 Sept. 1983, Max Niemeyer, Tübingen, s. 183–189.
Zobacz w Google Scholar
Hausmann F.J. 1989: Das Wörterbuch im Urteil der gebildeten Öffentlichkeit in Deutschland und in den romanischen Ländern, [w:] H. Steger, H.E. Wiegand (red.), Wörterbücher. Dictionaries. Dictionnaires. Ein internationales Handbuch zur Lexikographie, „Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft” 5.1, de Gruyter, Berlin – New York, s. 19–28.
Zobacz w Google Scholar
Hausmann F.J. 1990: Le dictionnaire humoristique, [w:] H. Steger, H.E. Wiegand (red.), Wörterbücher. Dictionaries. Dictionnaires. Ein internationales Handbuch zur Lexikographie, „Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft” 5.2, de Gruyter, Berlin–New York, s. 1348–1352.
Zobacz w Google Scholar
Klepacz L., Tobor Z. 2018: Kłopoty ze słownikami, „radca.pl. Kwartalnik Okręgowej Izby Radców Prawnych w Katowicach” 18, s. 41–52.
Zobacz w Google Scholar
Kosem I., Lew R., Müller-Spitzer C., Ribeiro Silveira M., Wolfer S. i in. 2019: The image of the monolingual dictionary across Europe. Results of the European survey of dictionary use and culture, „International Journal of Lexicography” 32, s. 92–114 (online: https://doi.org/10.1093/ijl/ecz002).
Zobacz w Google Scholar
Kubicka E. 2009: Odbicie języka czy jego projekcja? Kilka uwag o „Wielkim słowniku frazeologicznym języka polskiego” Piotra Müldnera-Nieckowskiego, „LingVaria” 8, s. 33–46.
Zobacz w Google Scholar
Kubicka E. 2011: Das Wörterbuch als ein didaktischer Text. Bemerkungen zum „Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego” von Piotr Müldner-Nieckowski, [w:] L. Zieliński, K.-D. Ludwig, R. Lipczuk (red.), Deutsche und polnische Lexikographie nach 1945 im Spannungsfeld der Kulturgeschichte, Peter Lang, Frankfurt am Main, s. 233–242.
Zobacz w Google Scholar
Kubicka E. 2025: Korzystanie ze słowników i świadomość leksykograficzna młodego pokolenia lingwistów (na podstawie badań ankietowych), „Język Polski” CV, z. 3, s. 20–36.
Zobacz w Google Scholar
Lew R. 2002: Questionnaires in dictionary use research. A reexamination, [w:] A. Braasch, C. Povlsen (red.), Proceedings of the Tenth EURALEX International Congress, EURALEX 2002, Copenhagen, Denmark, August 12–17, 2002, t. 1, Center for Sprogteknologi, København, s. 267–271.
Zobacz w Google Scholar
Lew R. 2015: Opportunities and limitations of user studies, „OPAL – Online publizierte Arbeiten zur Linguistik” 2, s. 6–16.
Zobacz w Google Scholar
Lisiecka-Czop M. 2015: Korzystanie ze słowników elektronicznych jako strategia rozwiązywania problemów językowych – o świadomości leksykograficznej studentów germanistyki, „Lingwistyka Stosowana” 15, s. 47–59.
Zobacz w Google Scholar
Lisiecka-Czop M. 2017: „Super słownik, polecam!!!” Słowniki dwujęzyczne i ich użytkownicy w świetle recenzji konsumenckich na portalach internetowych, „Lingwistyka Stosowana” 21, s. 55–70.
Zobacz w Google Scholar
Majdak M. 2008: Słownik warszawski: koncepcja, realizacja, recepcja, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Matuszczyk B. 2006: Słownik języka polskiego S. B. Lindego: warsztat leksykografa, Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin.
Zobacz w Google Scholar
Moon R. 1989: Objective or objectionable? Ideological aspects of dictionaries, „English Language Research” 3, s. 59–94.
Zobacz w Google Scholar
Piotrowski T. 1994: Z zagadnień leksykografii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Piotrowski T. 2001: Zrozumieć leksykografię, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Puzynina J. 1961: „Thesaurus” Grzegorza Knapiusza: siedemnastowieczny warsztat pracy nad językiem polskim, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar
Rothe U. 2001: Das einsprachige Wörterbuch in seinem soziokulturellen Kontext. Gesellschaftliche und sprachwissenschaftliche Aspekte in der Lexikographie des Englischen und des Französischen, Max Niemeyer, Tübingen.
Zobacz w Google Scholar
Tarp S. 2009: Reflections on lexicographical user research, „Lexikos” 19, s. 275–296.
Zobacz w Google Scholar
Ulitzka E. 2014: Halina Zgółkowa, Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, Poznań 1994–2205, „Poradnik Językowy” z. 8, s. 79–85. Preprint w: M. Bańko, M. Majdak, M. Czeszewski (red.), Słowniki dawne i współczesne. Internetowy przewodnik edukacyjny (online: http://www.leksykografia.uw.edu.pl/; dostęp: 9 sierpnia 2024).
Zobacz w Google Scholar
Wikisłownik: https://pl.wiktionary.org/wiki/.
Zobacz w Google Scholar
WSJP PAN: Wielki słownik języka polskiego Polskiej Akademii Nauk, red. P. Żmigrodzki (online: https://wsjp.pl/).
Zobacz w Google Scholar
Wysocka E. 1987: Leksyka związana z życiem religijnym w „Słowniku języka polskiego” PAN pod red. W. Doroszewskiego, [w:] Z. Saloni (red.), Studia z polskiej leksykografii współczesnej, t. II, Dział Wydawnictw Filii UW w Białymstoku, Białystok, s. 73–86.
Zobacz w Google Scholar
Żmigrodzki P. 2008: Słowo – słownik – rzeczywistość. Z problemów leksykografii i metaleksykografii, Lexis, Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Żmigrodzki P. 2012: Wulgaryzmy jako problem dla leksykografa (nie tylko w związku z pracami nad Wielkim słownikiem języka polskiego PAN), „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Cultura” IV, s. 123–131.
Zobacz w Google Scholar
Żmigrodzki P. 2021: Przemiany społeczne i cywilizacyjne a problemy definiowania w słowniku językowym. Na wybranych przykładach z Wielkiego słownika języka polskiego PAN, [w:] E. Horyń, E. Młynarczyk (red.), Dialog z Tradycją, t. IX: Językowe świadectwo przemian społecznych i kulturowych, Collegium Columbinum, Kraków, s. 425–439.
Zobacz w Google Scholar
Żmigrodzki P., Ulitzka E., Nowak T. 2005: O świadomości leksykograficznej kandydatów na polonistów (na podstawie badań ankietowych), „Poradnik Językowy”, z. 5, s. 3–21.
Zobacz w Google Scholar
Żurowski S. 2014: Leksykografia w pracy prawnika, [w:] D. Kala, E. Kubicka (red.), Kultura języka polskiego w praktyce prawniczej, Zrzeszenie Prawników Polskich. Oddział w Bydgoszczy, Bydgoszcz, s. 55–75.
Zobacz w Google Scholar
Żurowski S. 2019: Słowniki w wykładni, [w:] E. Kubicka, L. Zieliński, S. Żurowski (red.), Język(i) w prawie. Zastosowania językoznawstwa i translatoryki w praktyce prawniczej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń, s. 67–88.
Zobacz w Google Scholar