Najnowszy numer

Zeszyt 4. rocznika XCVI

 

ARTYKUŁY I ROZPRAWY

  • ANDRZEJ MARKOWSKI: Dwudziestolecie Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN
    Artykuł zawiera omówienie działalności Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN w dwudziestolecie jej istnienia. Przywołuje najważniejsze fakty i najbardziej zasłużone osoby z jej historii. Omówione zostały najważniejsze obszary działalności RJP, takie jak organizacja Forów Kultury Słowa, wydawnictwa książkowe, współpraca z międzynarodową organizacją językową EFNIL, szkolenia tłumaczy Unii Europejskiej, współpraca z najważniejszymi organami i instytucjami państwowymi. Wspomina się o codziennej działalności RJP (np. odpowiedzi na listy instytucji i osób prywatnych). Artykuł kończy refleksja nad rolą RJP w kształtowaniu współczesnej polskiej polityki językowej.
  • STANISŁAW KOZIARA: Biblia Tysiąclecia wobec tradycji polszczyzny biblijnej – uwagi jubileuszowe
    Artykuł jest próbą syntetycznego spojrzenia na wybrane aspekty języka wydanego pół wieku temu pierwszego katolickiego tłumaczenia całego Pisma Świętego z języków oryginalnych na język polski, nazywanego tradycyjnie Biblią Tysiąclecia. Przekład ten przejął po XVI-wiecznej Biblii Wujka rolę tekstu oficjalnego w polskim Kościele. W pierwszej części artykułu przybliżone zostały najważniejsze fakty dotyczące genezy, historii oraz dotychczasowej recepcji tego przekładu. Zasadnicza część opracowania zawiera próbę oceny lingwistycznej strony Biblii Tysiąclecia pod kątem jej odniesienia do tradycyjnych cech polskiego stylu biblijnego. Wynikające z tych ocen i analiz wnioski pozwoliły na określenie właściwości języka i stylu Biblii Tysiąclecia oraz na wskazanie jej miejsca i znaczenia w historii i tradycji polszczyzny biblijnej.
  • WŁADYSŁAW T. MIODUNKA: Polszczyzna młodzieży niepolskiego pochodzenia w Polsce na tle zmian w pojmowaniu wielokulturowości i wielojęzyczności
    W pierwszej części artykułu autor omówił zmiany w rozumieniu wielokulturowości, jakie zachodzą od ponad 20 lat w Polsce. Zmiany te można sprowadzić do stwierdzenia, że kultura polska zmienia się z kultury scentralizowanej, narodowej w kulturę wielocentryczną i zregionalizowaną. Wielokulturowość społeczeństwa polskiego istniała przez wiele wieków i stanowi trwały, ujawniany dziś element zbiorowej podświadomości. W rezultacie zjawisko wielokulturowości jest postrzegane jako motor procesu transformacji od pozornej jednorodności do wzmożonej różnorodności.
    W drugiej części artykułu zostały omówione zmiany edukacyjne w Polsce w zakresie nauczania języka polskiego dzieci mniejszości narodowych i etnicznych, imigrantów, repatriantów i uchodźców. Zmiany te zostały pokazane na tle procesu nauczania języka polskiego osób niepolskiego pochodzenia w ogóle oraz procesu certyfikacji znajomości języka polskiego, który ruszył w 2004 r., w roku wejścia Polski do Unii Europejskiej.
  • EWA RUDNICKA: Słownik jako tekst kultury
    Przedmiotem badań w artykule są słowniki ogólne języka polskiego i uwarunkowania kulturowe związane z ich tworzeniem oraz funkcjonowaniem. Celem rozważań jest wyraźne pokazanie, że słownik to nie tylko środek czy narzędzie służące dokumentacji i przekazywaniu informacji na temat języka, lecz także swoiste repozytorium doświadczenia zbiorowego danej społeczności. Autorka rozpatruje definicje tekstu kultury i dowodzi, że słownik można włączyć do tej kategorii. Dlatego też postuluje badanie i interpretowanie słowników w taki sposób, jak się to czyni w wypadku typowych tekstów kultury.
  • ALICJA WITALISZ: Rozporekgate a oscypekgate, biznesowy a casualowy: angielsko-polskie hybrydy we współczesnej polszczyźnie
    Celem artykułu jest omówienie kilku rodzajów formacji o charakterze hybrydalnym oraz z(re)definiowanie samego pojęcia hybryda, które, często obecne w badaniach nad kontaktem językowym, bywa różnie rozumiane w literaturze przedmiotu. Zgromadzony materiał badawczy jasno wskazuje na potrzebę wydzielenia następujących kategorii: półkalki, formacje hybrydalne, zaadaptowane zapożyczenia właściwe, derywaty. Podział ten jest o tyle zasadny dla badacza kontaktu językowego, że wyrażenia będące bezpośrednim wynikiem procesu zapożyczania z innego systemu językowego należy odróżnić od formacji, które nie posiadają obcego etymonu. Artykuł wyznacza jasną granicę między omawianymi kategoriami, obszernie je ilustrując angielsko-polskim materiałem językowym.
  • NATALIA ZEMLANAJA: Czy rzeczywiście wszystko się może zdarzyć? Analiza składniowo-semantyczna czasownika zdarzyć się
    Liczba znaczeń czasownika zdarzyć się w różnych słownikach języka polskiego waha się od jednego do trzech, definicje znaczeń z kolei są obarczone błędami. Celem autorki artykułu jest przeprowadzenie na nowo analizy lingwistycznej czasownika zdarzyć się. W trakcie badań wykorzystano metody analizy semantycznej, wśród których najważniejsza jest metoda stawiania hipotez i ich weryfikacji za pomocą testów sprzecznościowych. Wyodrębniono dwa kształty zdarzyło się coś i zdarzyło się, że_, które uznano za alternatywne zapisy tej samej jednostki języka. Nie dostrzeżono między nimi różnicy semantycznej, zasygnalizowano jedynie różnicę formalną. W artykule zaproponowano także projekt eksplikacji znaczenia jednostki zdarzyło się coś (zdarzyło się, że_).
  • MARIOLA WOŁK: Wyłowione z potoku mowy. O statusie i funkcjonowaniu w polszczyźnie wyrażenia powiem ci, że_
    Przedmiotem opisu w artykule jest wyrażenie pojawiające się w prywatnych, potocznych rozmowach. Najczęściej funkcjonuje ono w tekstach w postaci ciągu powiem ci, że_, ale nie jest to jego jedyny kształt – prawostronny zaimek w liczbie pojedynczej może być zastąpiony innym wyrażeniem adresatywnym, np. powiem wam, że_, powiem panu / pani, że_ itp. Celem zaprezentowanych rozważań jest ustalenie statusu tego wyrażenia, czyli odpowiedź na pytanie, czy badany ciąg stanowi gotową całość odrębną pod względem formalnym i funkcjonalnym (w rozumieniu A. Bogusławskiego – jednostkę języka), czy też jest złożeniem jednostek, tyle że często występującym w takim kształcie. Kolejnym zadaniem jest przybliżenie zestawu cech językowych opisywanego wyrażenia, w szczególności jego właściwości pragmatycznych i semantycznych. Krótka wzmianka poświęcona została również próbie klasyfikacji gramatycznej ciągu powiem ci, że_.
  • CELINA HELIASZ-NOWOSIELSKA, ALICJA WÓJCICKA: Badania nad pragmatyką zdarzeń mownych. Projekt korpusu multimedialnego
    W artykule przedstawiony został projekt badań nad pragmatyką zdarzeń mownych, prowadzonych w Katedrze Lingwistyki Formalnej Uniwersytetu Warszawskiego. Główny cel projektu to zbadanie różnego rodzaju zdarzeń komunikacyjnych, których konstytutywnym elementem jest czyjeś odezwanie się. W szczególności naszym przedmiotem zainteresowania są korelacje między zdarzeniami mownymi a możliwością ich relacjonowania przez użytkowników współczesnej polszczyzny. W celu zebrania materiału badawczego planujemy stworzyć multimedialny korpus zdarzeń komunikacyjnych. Będzie on zawierał fragmenty filmów, programów telewizyjnych, nagrań sesji Sejmu, reklam. Badania dostarczą nowych narzędzi dla lingwistów zajmujących się między innymi pragmatyką, semantyką oraz fonetyką.
  • EWA DZIĘGIEL: Zmienne losy przymiotników sowiecki i radziecki w polskojęzycznej prasie wydawanej na Ukrainie sowieckiej w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku
    Przedmiotem badań jest przypadek synonimii leksykalnej w komunistycznej prasie wydawanej w języku polskim na Ukrainie sowieckiej w latach 1918–1939 – sowiecki // radziecki (jako odpowiednik ros. sowietskij). Leksem radziecki był propagowany odgórnie przez czołowych polskich komunistów przebywających w państwie sowieckim, już od 1919 r. był obecny w głównych periodykach. Analiza frekwencyjna pokazuje, że sowiecki panował w prasie w latach 1920–1925, ale od 1926 r. to radziecki zyskał przewagę, zaś od 1930 r. stał się obowiązujący. Eliminacja przymiotnika sowiecki z komunistycznej praktyki wydawniczej miała związek zapewne z jego negatywną konotacją w propagandzie politycznej i odbiorze publicznym w II Rzeczpospolitej. Tę linię kontynuowały komunistyczne władze PRL, konkurencyjny sowiecki był zaś wówczas stosowany przez opozycję.
  • RAFAŁ ZARĘBSKI: Perspektywy badawcze historii języka w świetle nowego Wyboru tekstów z dziejów języka polskiego (z punktu widzenia członka zespołu autorskiego)
    Celem artykułu jest wskazanie możliwości zastosowania nowego Wyboru tekstów z dziejów języka polskiego, pod red. M. Cybulskiego (Łódź 2015) w badaniach z zakresu różnych subdyscyplin językoznawstwa historycznego. Po krótkiej prezentacji antologii skupiono się na poszukiwaniu nie zmian językowych, ale przejawów ciągłości wybranych zjawisk w trzech obszarach: systemowo-leksykalnym, stylistyczno-pragmatycznym, świadomości językowej. We wnioskach podkreślono, że wskazanie zespołu stabilnych cech w obrębie każdego z poziomów języka może poszerzyć wiedzę historycznojęzykową, a także przynieść korzyści w zakresie obserwacji i prognozowania losów najnowszej polszczyzny; większość zachodzących w niej procesów ma bowiem długą tradycję.

ZE ZJAWISK WSPÓŁCZESNEGO JĘZYKA

  • RENATA KUCHARZYK: Natrętne pod tytułem

RECENZJE

  • BOGDAN WALCZAK: Wybór tekstów z dziejów języka polskiego, t. 1–2, red. Marek Cybulski

KRONIKA

  • PIOTR ŻMIGRODZKI: Konferencja Glosa do leksykografii. Między teorią a praktyką. Metody współczesnej leksykografii, Warszawa, 22–23 września 2016 roku
  • P.Ż.: Walne Zgromadzenie Delegatów TMJP w 2016 roku

VARIA

  • Nowości wydawnicze
  • Podziękowanie
  • Recenzenci artykułów z XCVI rocznika „Języka Polskiego”