Najnowszy numer

Zeszyt 1. rocznika XCVIII

 

ARTYKUŁY I ROZPRAWY

  • KAMIL STACHOWSKI: Przyczynek do dialektologii percepcyjnej Polski: Szczecin
    Artykuł przedstawia wyniki ankiety z zakresu dialektologii percepcyjnej przeprowadzonej w 2017 r. wśród studentów Uniwersytetu Szczecińskiego. Jest to jedna z bardzo niewielu prac dotyczących postrzegania zróżnicowania dialektalnego Polski przez niefilologów. Autor zachęca dialektologów polskich do zapoznania się z wynikami nie tylko na zasadzie ciekawostki, ale również do przyjęcia ich jako wyzwania, by pogłębić dyskusję i objaśnić ich podłoże językowe.
  • ZBIGNIEW BRONK, ZYGMUNT SALONI: Kłopotliwy wyjątek – w/pod Zakopanem
    Artykuł przedstawia pochodzenie i praktyczne użycie nietypowych form miejscownika i narzędnika liczby pojedynczej nazw miejscowości o odmianie przymiotnikowej, a także trudności związane z ich kodyfikacją.
  • ZOFIA SMUGA: Ilu ojców mają odkrycia naukowe? O pisowni nazwisk złożonych
    W artykule szczegółowo omówiono problem dwojakiej (wielorakiej) interpretacji sformułowań zawierających nazwiska złożone. Zgodnie z regułą [185] WSO poprawny jest jedynie zapis z dywizem – bez względu na to, o ilu osobach jest mowa. Ta zasada okazuje się niefunkcjonalna, gdyż na podstawie zapisu hipoteza Sapira-Whorfa nie można stwierdzić, czy mowa o jednej osobie, czy – o dwóch. Autorka kładzie nacisk na to, że myślnik i dywiz pełnią funkcję dystynktywną, i proponuje następujące rozwiązanie: półpauza – najlepiej ze spacjami wokół niej – powinna być stosowana w zapisie nazwisk, gdy chodzi o różne osoby (ma być tożsama z granicą między nazwiskami należącymi do różnych osób), natomiast dywiz powinien być używany, gdy chodzi o nazwisko dwuczłonowe należące do jednej osoby. Wówczas z zapisu hipoteza Sapira – Whorfa jasno wynika, że chodzi o dwie osoby.
  • KATARZYNA WASILEWSKA: Metaforyczne konceptualizacje pojęcia ‘język’ w rozprawach Jana Michała Rozwadowskiego
    W artykule przedstawiona została analiza metafor pojęciowych odnoszących się pojęcia specjalistycznego ‘język’. Materiał badawczy stanowił zbiór rozpraw Jana Michała Rozwadowskiego O zjawiskach i rozwoju języka (1950), w którym autor w przystępny sposób stara się przybliżyć czytelnikowi zagadnienia z zakresu teorii języka. Wyrażenia metaforyczne stosowane przez Rozwadowskiego są zróżnicowane ze względu na stopień skonwencjonalizowania, a metafory pojęciowe leżące u ich podstaw układają się hierarchicznie ze względu na stopień ogólności domeny źródłowej.
  • JOANNA KOWALCZYK: Zmiany w werbalizacji suwerena a kategoryzacja podmiotu władzy zwierzchniej w polskich konstytucjach XX wieku
    Artykuł jest poświęcony różnicom w sposobie werbalizowania suwerena w polskich konstytucjach z 1921, 1952 i 1997 roku. Badaniem zostały objęte jednostki nominatywne, które odpowiadały przyjętemu w artykule zakresowi referencyjnemu pojęcia suweren (m.in. obywatel, naród, ludność). Celem analizy komparatywnej było ustalenie, czy leksykalne odmienności i analogie w nazywaniu władzy zwierzchniej w badanych ustawach zasadniczych determinują ontologię i pragmatykę obiektu rozważań. Badanie wykazało, że stosowanie konkretnych jednostek nominatywnych określających suwerena jest transjęzykowym procesem semiotycznym, w którym ustawodawca nie tylko nadaje mu określoną postać leksykalną, ale przede wszystkim redefiniuje jego status prawny i faktyczny.
  • EWA ROGOWSKA-CYBULSKA: O funkcji objaśniającej etymologii ludowych polskich toponimów
    Funkcja objaśniająca etymologii ludowych toponimów polega na odwołaniach do współczesnej – najczęściej potocznej i stereotypowej – wiedzy o świecie, m.in. o realiach topograficznych, społecznych, kulturowych itp. dotyczących danej miejscowości, regionu i całej Polski, o początkach osad ludzkich, o dawnych warunkach życia ludzi, o dawnych wierzeniach, wydarzeniach i o nazwach osobowych.
  • KRZYSZTOF WAŚKOWSKI: Pragmatyczne uwarunkowania derywatów tautologicznych w klasie dawnych nazw zwierząt
    W artykule obserwacji poddano nazwy zwierząt wyekscerpowane ze Słownika staropolskiego oraz Słownika polszczyzny XVI wieku, które – na podstawie poświadczeń tekstowych i definicji leksykograficznych – uznano za derywaty tautologiczne, inaczej mówiąc, za jednostki leksykalne synonimiczne wobec swoich podstaw słowotwórczych. W artykule próbowano dowieść pragmatycznego podłoża powstania analizowanego zbioru wyrazów, wychodząc z założenia, że za akt ich nominacji odpowiada pragmatyczna funkcja słowotwórstwa, pojmowana za Iwoną Kaproń-Charzyńską jako „quasi-nieograniczoność ludzkiego działania”. W artykule uwzględniono charakter glosowy staropolskich słowotwórczych tautologizmów animalistycznych, ściślej – swobodę tłumaczenia dawnych tekstów, jak też stan dawnego systemu słowotwórczego, charakteryzującego się nieustabilizowaną w pełni postacią. Dowiedziono też, że większość jednostek badanego zbioru to formacje okazjonalne, zależne od inwencji autora i stylu tekstów, będące jednocześnie manifestacją kreatywności użytkowników języka, świadectwem reakcji na różne potrzeby komunikacyjne i artystyczne (konieczność zachowania metrum wiersza, potrzeba związania wersów rymem, dążenie do eliminowania polisemii podstawy).
  • MAŁGORZATA DAWIDZIAK-KŁADOCZNA: Model kompozycyjny średniopolskich laudów sejmikowych
    W artykule zaprezentowany został spetryfikowany wzorzec gatunkowy laudów doby średniopolskiej. Na początku analizie poddano elementy tytułu, a następnie komponenty tworzące korpus: formuły inicjalne i finalne (zawierające m.in. wyrażenia identyfikujące nadawcę, wyrażenia temporalne i lokatywne, nazwę aktu prawnego, a także czasownik performatywny) oraz zasadniczą część laudum, na którą składają się normotwórcze akty mowy.

WALERY PISAREK – IN MEMORIAM

  • ANDRZEJ MARKOWSKI: Przemówienie podczas pogrzebu Profesora Walerego Pisarka
  • PIOTR ŻMIGRODZKI: Profesor Walery Pisarek i język polski
  • BOGUSŁAW DUNAJ: Wspomnienie o Profesorze Walerym Pisarku
  • KRYSTYNA KOWALIK: Wspominając Profesora Walerego Pisarka
  • ANDRZEJ MARKOWSKI: O Profesorze Walerym Pisarku kilka słów wspomnień
  • WIESŁAW PRZYCZYNA: Wspomnienie o śp. Profesorze Walerym Pisarku
  • MAGDALENA HODALSKA: Wspomnienie o śp. Profesorze Walerym Pisarku

RECENZJE

  • BARBARA BATKO-TOKARZ: Dwa nowe słowniki tematyczne uczniowskiej polszczyzny

KRONIKA

  • JOANNA GINTER: W świecie słów i znaczeń: Słowotwórstwo apelatywne i onomastyczne
  • DONATA OCHMANN: Konferencja Historia języka i dialektologia w nowych kontekstach interpretacyjnych. In memoriam Miecislai Karaś, Kraków, 21–22 października 2017

VARIA

  • Oddziały Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego
  • Nowości wydawnicze

 

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

logo MKiDN