Najnowszy numer

Zeszyt 1. rocznika XCVII

 

PIOTR ŻMIGRODZKI: Lingwistyka komputerowa – czy po prostu lingwistyka?

ARTYKUŁY I ROZPRAWY

  • MAGDALENA DERWOJEDOWA: Językoznawstwo komputerowe i inżynieria lingwistyczna po 1989 roku
    W artykule zostały przedstawione główne kierunki badań językoznawstwa komputerowego w ostatnim dwudziestopięcioleciu. Przegląd obejmuje zasoby i narzędzia składniowe i morfologiczne (bez korpusów i słowników). Omawiane są gramatyki, parsery, tagery, analizatory morfologiczne, specjalistyczne zasoby leksykalne (słowniki walencyjne, wordnety, słowniki wyrażeń wielosegmentowych itp.).
  • MACIEJ OGRODNICZUK: Lingwistyka komputerowa dla języka polskiego: dziś i jutro
    Tekst jest publicystyczną próbą nakreślenia dalszych kierunków prac nad komputerowym przetwarzaniem polszczyzny w obliczu intensywnego rozwoju cyfrowych narzędzi i zasobów dla języka polskiego oraz zacieśniającej się współpracy między polskimi ośrodkami badawczymi zajmującymi się lingwistyką komputerową. Za najważniejszy temat autor uważa wznowienie prac nad korpusem narodowym, który jako zasób podstawowy dla językoznawstwa polskiego wymaga stałego poszerzania bazy materiałowej i opisu lingwistycznego, włączenia podkorpusów diachronicznych, gwarowych i równoległych. W sferze technologii językowej autor postuluje wzbogacenie formalnego opisu polszczyzny o głęboki poziom składniowy, semantykę i dyskurs oraz zwraca uwagę na konieczność stałego poprawiania jakości dostępnych narzędzi i zasobów metodą współpracy środowiska językoznawczego z informatycznym.
  • ADAM PRZEPIÓRKOWSKI, ELŻBIETA HAJNICZ, ANNA ANDRZEJCZUK, AGNIESZKA PATEJUK, MARCIN WOLIŃSKI: Walenty: gruntowny składniowo-semantyczny słownik walencyjny języka polskiego
    Artykuł prezentuje nowy słownik walencyjny języka polskiego opracowany przez Zespół Inżynierii Lingwistycznej IPI PAN.  Słownik ten, Walenty, jest nadal rozwijany, lecz już obecnie, pod koniec roku 2016, jest największym i najbardziej szczegółowym słownikiem walencyjnym języka polskiego, jedynym w pełni integrującym poziomy opisu: składniowy, semantyczny (nie tylko preferencje selekcyjne, lecz także role semantyczne) i frazeologiczny.  Wielkość i stopień szczegółowości słownika usprawiedliwiają użycie przymiotnika gruntowny w tytule artykułu.  Omawiany słownik jest publicznie dostępny – w postaci wygodnej zarówno do przeglądania i przeszukiwania za pomocą przeglądarki internetowej, jak i do pobrania w kilku formatach.
  • AGNIESZKA PATEJUK, ADAM PRZEPIÓRKOWSKI: POLFIE: współczesna gramatyka formalna języka polskiego
    Artykuł przedstawia nową gramatykę formalną języka polskiego, POLFIE, zgodną z teorią Lexical Functional Grammar. Artykuł wprowadza podstawy teorii LFG, omawia sposób, w jaki reprezentowane są struktury składniowe w LFG, a następnie przedstawia możliwości formalizmu LFG na przykładzie analizy wybranych zjawisk języka polskiego w POLFIE. Artykuł pokazuje, że teoria LFG umożliwia sformalizowany, adekwatny i głęboki lingwistycznie opis zjawisk składniowych takich jak: kontrola składniowa, argumenty predykatywne, haplologia się, zależności nielokalne i koordynacja; uwzględnia również interakcje między nimi. Gramatyce POLFIE towarzyszy jej komputerowa implementacja w XLE.
  • MAŁGORZATA MARCINIAK, AGNIESZKA MYKOWIECKA, PIOTR RYCHLIK: Automatyczne wydobywanie terminologii dziedzinowej z korpusów tekstowych
    Każda dziedzina wiedzy czy forma komunikacji posiada własne, charakterystyczne dla niej, słownictwo. Słowniki zawierające słowa i wielowyrazowe terminy dziedzinowe służące identyfikacji istotnych pojęć i ich leksykalnych odpowiedników w tradycyjnym podejściu tworzone były przez zajmujących się tą dziedziną specjalistów. Metoda ta jest jednak bardzo czasochłonna, a zatem, zwłaszcza dla szybko zmieniających się dziedzin, niewystarczająca. W artykule zaprezentowany został program pozwalający na automatyczną identyfikację fraz rzeczownikowych będących potencjalnymi terminami dziedzinowymi oraz ich uporządkowanie według miary przybliżającej stopień ich istotności.
  • WITOLD KIERAŚ, MARCIN WOLIŃSKI: Morfeusz 2 – analizator i generator fleksyjny dla języka polskiego
    Morfeusz jest aplikacją znaną polskim badaczom z kręgu językoznawstwa komputerowego od ponad 10 lat. W artykule przedstawiamy jego nową wersję, skupiając się na zmianach, które pojawiły się od poprzedniej wersji programu.
  • WITOLD KIERAŚ, MARCIN WOLIŃSKI: Słownik gramatyczny języka polskiego – wersja internetowa
    W artykule opisujemy internetową wersję Słownika gramatycznego języka polskiego. Skupiamy się przede wszystkim na zmianach, które zaszły w jego nowym wydaniu w porównaniu z poprzednimi wydaniami dostępnymi w postaci aplikacji komputerowej. Wśród najciekawszych zmian należy wymienić pełny wgląd w system wzorów odmiany wraz z ich nową systematyzacją, a także znacznie rozszerzone możliwości przeszukiwania słownika według rozmaitych kryteriów. Pokazujemy kilka praktycznych przykładów wykorzystania nowych funkcji SGJP.
  • MONIKA CZEREPOWICKA, ZYGMUNT SALONI: O odmianie czasowników o podstawach mleć i pleć
    Celem artykułu jest dyskusja nad paradygmatami czasowników o podstawach: mlećmielić, plećpielić oraz ich derywatów leksykalnych. Współczesne słowniki języka polskiego podają z reguły paradygmaty hybrydalne. Ich trzon stanowią tradycyjne formy utworzone od podstaw mleć i pleć, jednak imiesłowy bierne oraz gerundia zaczerpnięte są z nowych wariantów – mielić, pielić. Autorzy badają obecność obu typu form w tekstach. Stare warianty form powszechnie występują w NKJP, ale po analizach danych korpusowych okazuje się to wynikiem automatycznego znakowania morfosyntaktycznego, sprzyjającego wariantom akceptowanym przez słowniki normatywne. W rzeczywistości nowe warianty form okazują się częstsze. W podsumowaniu autorzy proponują podzielić paradygmaty zgodnie z rozwojem form i uznać czasowniki mielić, pielić za niezależne warianty neutralne. Rozwiązanie to zostało już wprowadzone do nowej edycji (online) Słownika gramatycznego języka polskiego.
  • MARCIN KUCZOK: Rodzaje motywacji metonimicznej eufemizmów polskich
    Artykuł stawia sobie za cel przedstawienie motywacji metonimicznej powstawania eufemizmów w języku polskim. W opracowaniu oparto się na pracach z zakresu językoznawstwa kognitywnego, w którym postrzega się metonimię jako ważny mechanizm poznawczy o charakterze pojęciowym. W analizowanych przykładach wyróżniono cztery grupy eufemizmów polskich motywowanych przez cztery rodzaje metonimii – metonimię formalną, referencyjną, zdaniową oraz illokucyjną.
  • JOANNA DUSKA, DOROTA MIKA: Piętnastowieczne hejstać a współczesne hejtować – o agresji werbalnej w polszczyźnie
    W tytule artykułu umieszczono dwa wyrazy z zakresu agresji werbalnej: unikatowy (w świetle zachowanych materiałów) datowany na XV wiek czasownik hejstać oraz cieszące się dużą popularnością współczesne hejtować zapożyczone z języka angielskiego. Autorki doprecyzowują ich znaczenie, docierają do ich wspólnego praindoeuropejskiego rdzenia i sytuują je pod kątem motywacji semantycznej na tle innych wyrazów z tego zakresu.
  • MONIKA BUŁAWA: O nowych użyciach czasownika masakrować we współczesnej polszczyźnie
    W artykule przedstawiony został rozwój semantyczny czasownika masakrować w powojennej polszczyźnie. Omówione zostały znaczenia tego leksemu nienotowane przez słowniki języka polskiego; szczególną uwagę zwrócono na popularność, jaką w ostatnim czasie zyskuje on w tekstach dotyczących tematyki politycznej, służąc w nich do referowania wypowiedzi osoby trzeciej (w zdaniach typu Korwin masakruje lewaka).

ZE ZJAWISK WSPÓŁCZESNEGO JĘZYKA

  • BOGUSŁAW DUNAJ: Odmiana i rodzaj gramatyczny rzeczowników show, talk-show i podobnych

RECENZJE

  • BARBARA ŚCIGAŁA-STILLER: Agnieszka Sieradzka-Mruk, „Radość i nadzieja, smutek i trwoga” w nabożeństwie drogi krzyżowej. Wybrane aspekty ewolucji dyskursu religijnego w XX wieku na przykładzie leksyki dotyczącej uczuć

DYSKUSJE I POLEMIKI

  • JANUSZ S. BIEŃ: Status prawny uchwał ortograficznych
  • ANDRZEJ MARKOWSKI: Odpowiedź na polemikę prof. Janusza Bienia

KRONIKA

  • PRZEMYSŁAW WIATROWSKI: V sympozjum naukowe z cyklu Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej pt. Frazeologia w stylach i gatunkach mowy, Poznań, 7 listopada 2016

VARIA

  • Nowości wydawnicze