Najnowszy numer

Zeszyt 2. rocznika XCVII

 

ARTYKUŁY I ROZPRAWY

  • GRZEGORZ SZPILA: Współczesne przysłowie – rozważania teoretyczne vs. badanie ankietowe
    Artykuł podejmuje tematykę powstawania nowych przysłów we współczesnym języku polskim. Autor prezentuje poglądy paremiologów w kwestii definicyjnych cech klasycznie definiowanych proverbiów i odnosi je do nowych zjawisk paremicznych obserwowanych we współczesnej komunikacji. Opowiada się za rewizją wagi takich cech paremii, jak tradycja, powszechność użycia i znajomość przysłów. Rozważania teoretyczne uzupełnia omówienie wyników ankiety przeprowadzonej wśród młodzieży szkolnej, której celem było ustalenie, jak młodzi użytkownicy języka polskiego definiują i egzemplifikują pojęcie „nowe przysłowie”.
  • EWA MŁYNARCZYK: Losy frazeologizmu szewska pasja na tle zjawisk językowo-kulturowych
    Celem artykułu jest ukazanie dziejów frazeologizmu szewska pasja w świetle przemian, jakie zaszły w języku i kulturze w odniesieniu do dwóch sfer tematycznych: słownictwa dotyczącego uczuć oraz jednostek utrwalających realia tradycyjnego rzemiosła. Punktem wyjścia są hipotezy dotyczące genezy frazeologizmu, przedstawione z uwzględnieniem szerszego tła kulturowego. W opisie zmian znaczeniowych zostały uwzględnione dane leksykograficzne oraz urozmaicone stylistycznie i genetycznie teksty, w tym nagłówki prasowe oraz nazwy firmowe. Omawiane w artykule przykłady pokazują zmiany w sposobie używania i rozumienia frazeologizmu szewska pasja we współczesnej polszczyźnie, związane głównie z rozwojem znaczeniowym komponentu rzeczownikowego.
  • MAŁGORZATA MARCJANIK: Aspekt kulturoznawczy badań konfrontatywnych nad grzecznością językową
    Przedmiotem artykułu jest problem ekwiwalencji funkcjonalnej aktów grzecznościowych i form adresatywnych w języku polskim w porównaniu z językiem niemieckim i angielskim (w wersji brytyjskiej), celem zaś – zweryfikowanie tezy, że przyczyną braku lub niepełnej ekwiwalencji są przyczyny kulturowe. Autorka spróbuje odpowiedzieć na pytanie, czy wykorzystanie znanych koncepcji klasyfikacji kultur E. Halla i G. Hofstedego może pomóc w osiągnięciu założonego celu.
  • ANNA CZELAKOWSKA, EMILIA KUBICKA: O słownictwie specjalistycznym w leksykonach języka ogólnego na przykładzie wyrażeń prawnych i prawniczych
    Przedstawiona w artykule analiza wyrażeń z kwalifikatorem praw. we współczesnych słownikach języka polskiego służy próbie rozwiązania problemów określenia miejsca słownictwa specjalistycznego oraz sposobów jego kwalifikowania w leksykonach ogólnych. W zgodzie z postulatem meteksykografii, by w słowniku jednojęzycznym znalazły się terminy specjalistyczne używane również przez niespecjalistów, autorki proponują, by w słownikach ogólnych umieszczać te wyrażenia związane z prawem, 1) które są używane również w tekstach innych niż prawne czy prawnicze (np. publicystycznych) i – jeśli są homonimiczne z wyrażeniami należącymi do języka ogólnego – 2) których znaczenie w standardowej polszczyźnie jest różne niż prawne/prawnicze. Rozstrzygnięcia te, jak się wydaje, mogą być relewantne także dla kwalifikowania wyrażeń z innych dziedzin.
  • ZUZANNA KRÓTKI: Z historii rodziny leksykalnej rzeczownika cacko
    W artykule analizie poddano zebrane z całej historii języka polskiego jednostki leksykalne należące do rodziny wyrazowej rzeczownika cacko. Główny kierunek analiz wyznaczano za pomocą metody semazjologicznej. Wychodząc od etymologii, badano, jakimi drogami poszczególne jednostki nabywały nowych sensów, określano charakter tych przesunięć oraz cel, któremu modyfikacje te służyły. Okazało się, że badane jednostki leksykalne sytuowały się w wielu, na pozór dalekich znaczeniowo kategoriach semantycznych, tj. „zabawa”, „ozdoby i dekoracje”, „dobra przemijające”, „uroda”, „praca”, „pieszczota”, „erotyzm”, „obietnica”. Zmiany, jakie na przestrzeni wieków zaszły w ich treściach, dokonywały się bardzo szybko, najczęściej pod wpływem analogii względem dominujących cech desygnatu lub na skutek personifikacji. Ich skutkiem był rozpad semantycznej jedności analizowanej rodziny leksykalnej oraz leksykalizacja wielu jej elementów.
  • PIOTR ŻMIGRODZKI: Cacydełka i wujek Google. Dopisek do artykułu Zuzanny Krótki
  • MIROSŁAWA SAGAN-BIELAWA: Nazwy województw wśród nazw własnych – funkcja, struktura, wariantywność
    Artykuł omawia funkcjonowanie współczesnych nazw województw w sferze oficjalnej. Stanowią one kategorię określeń jednostek administracyjnych, które stały się w ciągu ostatnich kilkunastu lat rodzajem nazw własnych. Chociaż służą przede wszystkim delimitacji przestrzeni, pełnią funkcję zarówno toponimów, jak i chrematonimów, ponieważ jako marka stały się ważnym elementem marketingu terytorialnego. Większość nazw województw wprowadzonych w 1999 r. pochodzi od historycznych nazw regionów. Autorka pokazuje, jak zaciera się granica pomiędzy nazwami administracyjnymi a geograficznymi, również na płaszczyźnie językowej. Użycie nazw województw i ich wariantów stanowi dobry przykład „wymyślonej tradycji” (w rozumieniu E. Hobsbawma) i każe zastanowić się, czy nie kształtują one nowych wspólnot regionalnych.
  • ANNA PIOTROWICZ, MAŁGORZATA WITASZEK-SAMBORSKA: Senior – modny anglosemantyzm współczesnej polszczyzny
    W artykule autorki przyglądają się historii łacińskiego zapożyczenia senior w polszczyźnie, by na tym tle ukazać funkcjonowanie wyrazu w tekstach współczesnych w nowym, szerszym znaczeniu ‘osoba starsza, człowiek w podeszłym wieku’. Neosemantyzm ten, powstały w celu reinterpretacji rzeczywistości, konotuje głównie przymioty (a nie wady) związane z zaawansowanym wiekiem, a więc mądrość i doświadczenie – stereotypowo przypisywane osobom w jesieni życia – oraz cechy dotąd niełączone ze starością: aktywność, sprawność fizyczną i umysłową, otwartość na otoczenie, towarzyskość. Senior w zn. ‘osoba starsza’ jest już leksemem ustabilizowanym w polszczyźnie. Dowodem na to są takie jego cechy (potwierdzone w materiale zebranym i zaprezentowanym przez autorki), jak: wysoka frekwencja, szeroka ekstensja tekstowa i społeczna, aktywność jako podstawy w derywacji słowotwórczej i semantycznej.
  • MARCIN ZABAWA: Neosemantyzmy i zapożyczenia semantyczne jako odzwierciedlenie postępu technologicznego i zmian kulturowo-obyczajowych
    Celem artykułu jest przedstawienie wybranych przykładów innowacji semantycznych (zarówno rodzimych, jak i powstałych pod wpływem obcym), będących odzwierciedleniem przemian pozajęzykowych, tj. rozwoju technologicznego i zmian kulturowo-obyczajowych. Są to często wyrazy, gdzie nie mamy do czynienia z nowym znaczeniem sensu stricto, lecz raczej nowymi kontekstami użycia. W artykule opisano następujące słowa: bilet, zwiastun, kosmetyk, kombajn, związek oraz rodzina; opis polega przede wszystkim na zestawieniu użyć dawniejszych (na podstawie USJP) oraz współczesnych, zaczerpniętych głównie z NKJP oraz Internetu.
  • WITOLD KIERAŚ: Co jest zgodne z duchem kraftu? Próba korpusowego badania słownictwa związanego z piwem
    W artykule przedstawiono przykładowe wyniki badań korpusowych nad słownictwem związanym z piwem i piwowarstwem przeprowadzonych z wykorzystaniem dwóch niewielkich, samodzielnie skompilowanych korpusy składających się z materiałów dostępnych w Internecie i określanych mianem korpusów rzemieślniczych. Celem artykułu jest zaprezentowanie zarówno niektórych ciekawych zjawisk językowych zaobserwowanych w języku polskich entuzjastów piwa, jak i możliwości, jakie dostarczają badaczowi korpusy rzemieślnicze, zwłaszcza w porównaniu z tradycyjnymi korpusami narodowymi.

ZE ZJAWISK WSPÓŁCZESNEGO JĘZYKA

  • RENATA KUCHARZYK: Metatekstowe umówmy się
  • MIROSŁAWA MYCAWKA: O pisowni i przejawach adaptacji fleksyjnej wyrazu goji

RECENZJE

  • PIOTR ŻMIGRODZKI: Trzy książki o polskich słownikach dawniejszych
  • MONIKA SZYMAŃSKA: Anna Seretny, Słownictwo w dydaktyce języka. Świat słów na przykładzie języka polskiego jako obcego

KRONIKA

  • VIOLETTA JAROS: Konferencja Przeszłość w języku zamknięta. In memoriam Andreae Bańkowski, Częstochowa, 25–26 października 2016

VARIA

  • Oddziały Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego
  • Nowości wydawnicze